Dạo gần đây mình có đọc được một nghiên cứu từ John B. Calhoun về hiện tượng tha hoá hành vi, có thể nghiên cứu này nó sẽ tác động đến phần nào suy nghĩ của anh em về xã hội loài người. Mời anh em đọc bài để hiểu rõ hơn về khái niệm này và trả lời câu hỏi chúng ta có đang tha hoá không?
Tha hoá hành vi có tên tiếng Anh là Behavioral sink, thuật ngữ này được John B. Calhoun dùng để mô tả về hiện tượng thay đổi các hành vi cơ bản, có nghĩa là một quần thể sẽ thay đổi về cách sinh hoạt, giới tính, hành vi,… khi mật độ thành viên trong quần thể đó trở nên đông đúc. John B. Calhoun tìm ra khái niệm này từ một cuộc thí nghiệm về xã hội chuột (Thử nghiệm "Vũ trụ 25"), những hành vi được John B. Calhoun Cho là tha hoá bao gồm: từ chối giao phối, đồng tính luyến ái, bỏ mặc con non và còn nhiều hành vi khác nữa. Calhoun chính thức giới thiệu thuật ngữ “tha hoá hành vi” trong một báo cáo ngày 01/02/1962 với tiêu đề là “Mật độ dân số và bệnh lý xã hội” trên tạp chí khoa học Scientific American, có thể nói nghiên cứu này của Calhoun đã đặt nền tảng cho thuyết xã hội học đô thị và ngành tâm lý học nói chung.
Thử nghiệm Universe 25, còn được gọi là Vũ trụ 25 do Calhoun là thí nghiệm dùng chuột để theo dõi những rối loạn hành vi biến đổi theo thời gian trong một môi trường sống bình thường, và có thể gọi là môi trường sống lý tưởng của loài chuột. Ông tạo ra 4 cặp chuột, cung cấp đầy đủ thức ăn nước uống cho chúng để tạo ra một môi trường sống lý tưởng nhất có thể, những thứ khác như nguyên liệu làm tổ cũng được ông cung cấp đầy đủ, sạch sẽ để giống cái có thể chăm sóc tốt nhất cho con của mình. Diện tích của lồng chuột có thể chứa tới 3840 con chuột, 4 cặp chuột ông chọn cũng là 4 cặp chuột mạnh khoẻ nhất từ Viện Y tế Quốc gia để loại bỏ nguy cơ có bệnh sẵn và ảnh hưởng đến kết quả của thí nghiệm.
Tha hoá hành vi là gì?
Tha hoá hành vi có tên tiếng Anh là Behavioral sink, thuật ngữ này được John B. Calhoun dùng để mô tả về hiện tượng thay đổi các hành vi cơ bản, có nghĩa là một quần thể sẽ thay đổi về cách sinh hoạt, giới tính, hành vi,… khi mật độ thành viên trong quần thể đó trở nên đông đúc. John B. Calhoun tìm ra khái niệm này từ một cuộc thí nghiệm về xã hội chuột (Thử nghiệm "Vũ trụ 25"), những hành vi được John B. Calhoun Cho là tha hoá bao gồm: từ chối giao phối, đồng tính luyến ái, bỏ mặc con non và còn nhiều hành vi khác nữa. Calhoun chính thức giới thiệu thuật ngữ “tha hoá hành vi” trong một báo cáo ngày 01/02/1962 với tiêu đề là “Mật độ dân số và bệnh lý xã hội” trên tạp chí khoa học Scientific American, có thể nói nghiên cứu này của Calhoun đã đặt nền tảng cho thuyết xã hội học đô thị và ngành tâm lý học nói chung.
Xã hội chuột thu nhỏ trong “Vũ trụ 25”
Thử nghiệm Universe 25, còn được gọi là Vũ trụ 25 do Calhoun là thí nghiệm dùng chuột để theo dõi những rối loạn hành vi biến đổi theo thời gian trong một môi trường sống bình thường, và có thể gọi là môi trường sống lý tưởng của loài chuột. Ông tạo ra 4 cặp chuột, cung cấp đầy đủ thức ăn nước uống cho chúng để tạo ra một môi trường sống lý tưởng nhất có thể, những thứ khác như nguyên liệu làm tổ cũng được ông cung cấp đầy đủ, sạch sẽ để giống cái có thể chăm sóc tốt nhất cho con của mình. Diện tích của lồng chuột có thể chứa tới 3840 con chuột, 4 cặp chuột ông chọn cũng là 4 cặp chuột mạnh khoẻ nhất từ Viện Y tế Quốc gia để loại bỏ nguy cơ có bệnh sẵn và ảnh hưởng đến kết quả của thí nghiệm.
Quá trình tha hoá hành vi được Calhoun ghi lại theo từng giai đoạn:
- Số lượng chuột tăng gấp đôi sau mỗi 55 ngày đầu tiên.
- Con số này tiếp tục tăng mạnh và đạt mốc 620 con chuột vào ngày thứ 315.
- Sau đó tốc độ tăng dần dần chậm lại, phải mất đến 145 ngày để số lượng chuột tăng gấp đôi lên mức trên 1.200 con. Điều này khá vô lý vì với không gian và điều kiện thức ăn lý tưởng này thì chúng có thể sinh sản thêm gần 3000 con chuột nữa.
- Từ ngày thứ 315 trở đi, những con chuột không còn giữ được cấu trúc xã hội và trạng thái hành vi bình thường, đây là giai đoạn tha hoá hành vi bắt đầu xuất hiện trong “xã hội chuột” của Calhoun.
- Lần sinh sản cuối cùng của quần thể chuột này là vào ngày thứ 600 (kể từ ngày bắt đầu thí nghiệm), đó cũng là lúc quần thể này đạt số lượng tối đa là 2000 con.
- Từ đó số chuột giảm dần do không có chuột con mới được sinh ra để lắp vào chổ những con chuột chết đi, điều này khá giống với hiện tượng giảm dân số của loài người.
- Những lứa chuột cuối cùng đã không còn chịu giao phối để sinh sản nữa, vì vậy số lượng chuột trong quần thể không những không được hồi phục mà còn giảm mạnh cho tới khi cả quần thể đó bị diệt vong theo đúng nghĩa đen. Con chuột cuối cùng chết vào ngày 1.575.
Một số rối loạn hành vi được Calhoun ghi lại sau thí nghiệm bao gồm (những hành vi này bắt đầu kể từ ngày 315 trở đi) :
- Các con chuột có những hành vi bất thường và bạo lực như ăn thịt đồng loại, giết hại lẫn nhau
- (1) Giống đực trở nên cuồng dâm và có xu hướng đồng tính luyến ái cao hơn, chuột đực bắt đầu đi giao phối với bất cứ con chuột nào gần mình, dù là đực hay cái. Một bộ phận chuột đực hoàn toàn đã trở thành homosexual (đồng tính luyến ái) hoặc hypersexual (cuồng dâm)
- (2) Từ việc xu hướng đồng tính luyến ái của con đực tăng, mối liên hệ xã hội trong quần thể này gần như bị phá vỡ, chuột cái cũng bắt đầu bỏ bê con cái, ngừng sinh sản và thậm chí một số còn tấn công con non.
- Từ (1) và (2), giống đực và giống cái đều ngừng sinh sản, cùng với đó tỷ lệ tử vong của chuột con lên tới 96% do môi trường bạo lực và giống cái bỏ bê.
- Những con chuột cuối cùng còn sống đã tha hoá hoàn toàn về mặt tâm lý, chúng không còn quan tâm đến việc duy trì nòi giống và tương tác xã hội. Ngay cả khi Calhoun thử đưa những con chuột này vào những xã hội chuột bình thường khác thì nó cũng không có một chút thay đổi gì về mặt hành vi, và sống cô lập cho đến chết.
- Loài người chúng ta có đang tha hoá?
- Loài người liệu có diệt vong?
Loài người chúng ta có đang tha hoá?
Câu trả lời từ mình là có, theo mình biết các nhà khoa học sử dụng chuột để làm thí nghiệm vì nó có hệ gene gần giống với con người. Sự tha hoá anh em có thể thấy ở khắp nơi trong thời điểm hiện tại, mình gọi những thứ đó là bình thường hoá những thứ không bình thường. Những thứ đang được xã hội cố bình thường hoá theo quan sát của mình như các phong trào tình dục bừa bãi (FWB, ONS, SGBB,…) hay những xu hướng tình dục mang tính bệnh hoạn như ấu dâm, gần đây cộng đồng này cũng có từ mới là ái nhi, thấy ghê !!! Mình sẽ dùng mô hình Overton để nói về quá trình thay đổi hành vi hoặc tha hoá hành vi trong thế giới loài người.
Giai đoạn 1: Unthinkable (không nghĩ tới hoặc không thể tưởng tượng) to Radical (có thể bàn luận về nó)
Giai đoạn Unthinkable này mô tả một sự việc mà loài người không thể tưởng tượng được là nó có thể xảy ra trong cuộc sống của họ, sau đó tới bước Radical là mọi người sẽ bắt đầu bàn tán về nó, phân chia ranh giới đúng sai cho nó. Điều này giống như việc SGBB ở thời gian trước vẫn được coi là một chuyện không thể tồn tại hoặc không bình thường nhưng bây giờ thì SGBB đã là vấn đề có giá trị tranh luận, thậm chí là một bộ phận nhỏ chấp nhận xu hướng này.
Quảng cáo
Giai đoạn 2: Radical to Acceptable (có thể chấp nhận)
Giai đoạn này mô tả quá trình biến chuyển từ một chuyện đang có xu hướng tranh luận 2 chiều thành một chuyện có thể chấp nhận được. Ví dụ tiêu biểu đang trong giai đoạn này là các xu hướng tình dục bừa bãi (FWB, ONS, Swings,…). Anh em có thể dễ thấy hành vi “quan hệ tình dục bừa bãi” này đã được reframe thành một từ mang nghĩa tích cực hơn để xã hội dễ chấp nhận nó (mối quan hệ vì lợi ích - Friend with Benefit), và thực tế theo mình quan sát thì đã có một nhóm đáng kể đã chấp nhận chuyện này, dễ thấy nhất là những cái podcast, talkshow nói về chuyện cởi mở tình dục.
Giai đoạn 3: Acceptable to Sensible (hợp lý hoá hoặc tạo ra nhận thức mới)
Giai đoạn này mô tả quá trình từ việc có thể chấp nhận tới việc hợp lý hoá sự việc đó. Và những người chống lại quá trình hợp lý hoá này sẽ bị coi là những thành phần kém văn minh, thiếu lòng trắc ẩn, tình thương,... Ví dụ điển hình cho giai đoạn này là hành vi ngoại tình, anh em sẽ dễ nhận thấy những kênh truyền thông “kiểu mới” sẽ lên bài như kiểu “người thứ ba cũng là con người, họ cũng có quyền được yêu thương” hay những loại bài tương tự vậy.
Giai đoạn 4: Sensible to Popular (trở thành trào lưu hoặc phổ biến hơn)
Giai đoạn này là giai đoạn mà hành vi đó trở nên đại chúng hơn, phổ biến hơn và có thể sinh ra những trào lưu độc hại. Ví dụ cho giai đoạn này khá dễ thấy, hiện tại có những trào lưu độc hại từ Tiktok mà hệ quả đến từ sự chấp nhận của một số nhóm người nhất định. Một giả định khác, nếu trào lưu “ái nhi” đã vượt qua được những giai đoạn trên thì tất yếu sẽ xuất hiện những bài viết đại loại như: “Tổng thống A là một người ái nhi”, “Ca sĩ B là một người ái nhi”,… và từ đó những người có sức ảnh hưởng (KOL) đến xã hội sẽ dần tạo ra những trào lưu và phổ biến hoá “ái nhi”.Quảng cáo
Giai đoạn 5: Popular to Policy (hợp thức hoá)
Đây là giai đoạn cuối cũng là giai đoạn then chốt để quyết định xu hướng trong tương lai của xã hội đó. Giai đoạn này mô tả việc hợp thức hoá thông qua luật một sự việc, xu hướng nào đó. Ví dụ điển hình cho giai đoạn này là việc hợp thức hoá hôn nhân đồng giới tại một số nước, trong khi trước đây họ không đồng ý điều này (đây chỉ là ví dụ cho giai đoạn biến chuyển này, không khẳng định việc hợp thức hoá đó là đúng hay sai). Giả định khác, sau này sẽ có những bộ luật mới ủng hộ xu hướng ái nhi thì anh em nghĩ sao?
Trên là 5 giai đoạn của thuyết Overton Window của ông Joseph Overton (một nhà khoa học chính trị). Mô hình Overton cho chúng ta thấy từng giai đoạn thay đổi hành vi và khả năng xảy ra của những tư tưởng điên rồ nhất, nơi mà các giá trị đạo đức không tồn tại. Lưu ý thêm, mô hình này mô tả quá trình biến chuyển tích cực hoặc tiêu cực chứ không chỉ mô tả sự thay đổi tiêu cực. Giai đoạn 1 trong mô hình này là một giai đoạn đóng và nó dần mở ra từng bước một cho đến giai đoạn 5 để đón nhận những luồng gió thay đổi mới, cái mấu chốt là những bước phát triển từ từ của nó khiến chúng ta dễ chấp nhận sự việc đó hơn, khá giống với thao túng tâm lý. Vì vậy trong thời điểm hiện tại mình nghĩ anh em nên thật sự tỉnh táo khi tiếp cận một thông tin hay xu hướng nào đó mới.
Để trả lời cho câu hỏi loài người chúng ta có diệt vong hay không thì khó mà trả lời được do chúng ta có quá trình hình thành tư duy xã hội khác với loài chuột, chúng ta có những hệ thống đạo đức và giá trị tư tưởng rộng, đa dạng hơn loài chuột, cùng với đó là sự đa dạng văn hoá, giáo dục, chính trị và tôn giáo vì vậy mình nghĩ anh em đọc bài này xong cũng đã có những câu trả lời cho riêng mình, mình cũng vậy. Cảm ơn anh em đã đọc cái bài dài này hehe.
Tham khảo: Population Density and Social Pathology
