Vào cuối tháng 7, một dòng thông báo khá khô khan xuất hiện trên Công báo Liên bang Mỹ (Federal Register): Zoox - công ty xe tự lái thuộc sở hữu của Amazon - chính thức được miễn trừ 8 tiêu chuẩn an toàn xe cơ giới liên bang (FMVSS - Federal Motor Vehicle Safety Standards), mở đường cho công ty này thu phí chở khách bằng những chiếc xe không hề có vô lăng. Chỉ vài ngày sau, mình đọc tin này lan khắp giới đầu tư công nghệ với tiêu đề đại loại "Amazon thắng một keo lớn trước Tesla và Waymo". Nhưng mình nghĩ cách đọc thú vị hơn không phải là ai "thắng", mà là việc cuộc đua xe tự lái đang lặng lẽ chuyển sân - từ chỗ đo bằng số km chạy thử, sang chỗ đo bằng ai được cơ quan quản lý Mỹ chấp thuận trước.
Thật ra, điều thú vị nhất khi đọc kĩ là ba đối thủ lớn nhất trong mảng robotaxi ở Mỹ hiện đang đứng ở ba vị trí pháp lý rất khác nhau, dù nhìn bề ngoài họ có vẻ đang làm cùng một việc.
Waymo thì tiếp cận mọi thứ lách luật một chút
Waymo, thuộc Alphabet, thực ra chưa bao giờ cần xin miễn trừ kiểu Zoox. Hãng vận hành hơn 500.000 chuyến mỗi tuần tại khoảng mười thành phố Mỹ, nhưng xe của họ - Jaguar I-PACE hay Hyundai Ioniq 5 - vẫn giữ nguyên vô lăng và bàn đạp, chỉ là không có ai ngồi sau vô lăng đó. Vì xe vẫn tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn FMVSS hiện hành, Waymo không phải trải qua quy trình xin miễn trừ mà Zoox vừa đi qua. Đây là chiến lược lách luật một cách khéo léo chứ không hẳn là phá luật khi Waymo giữ nguyên phần cứng cũ, chỉ là thay đổi cách phần mềm vận hành thiết bị.
Ba công ty, ba cách "xin phép" hoàn toàn khác nhau
Thật ra, điều thú vị nhất khi đọc kĩ là ba đối thủ lớn nhất trong mảng robotaxi ở Mỹ hiện đang đứng ở ba vị trí pháp lý rất khác nhau, dù nhìn bề ngoài họ có vẻ đang làm cùng một việc.
Waymo thì tiếp cận mọi thứ lách luật một chút
Waymo, thuộc Alphabet, thực ra chưa bao giờ cần xin miễn trừ kiểu Zoox. Hãng vận hành hơn 500.000 chuyến mỗi tuần tại khoảng mười thành phố Mỹ, nhưng xe của họ - Jaguar I-PACE hay Hyundai Ioniq 5 - vẫn giữ nguyên vô lăng và bàn đạp, chỉ là không có ai ngồi sau vô lăng đó. Vì xe vẫn tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn FMVSS hiện hành, Waymo không phải trải qua quy trình xin miễn trừ mà Zoox vừa đi qua. Đây là chiến lược lách luật một cách khéo léo chứ không hẳn là phá luật khi Waymo giữ nguyên phần cứng cũ, chỉ là thay đổi cách phần mềm vận hành thiết bị.
Zoox tiếp cận hướng không có vô lăng, bàn đạp từ đầu
Trong khi đó, Zoox thì đi theo hướng ngược lại hoàn toàn. Xe của họ được thiết kế từ đầu là không có vô lăng, không bàn đạp, hai hàng ghế đối diện nhau như một khoang xe điện nhỏ. Cách làm này buộc Zoox phải xin miễn trừ trực tiếp 8 tiêu chuẩn an toàn liên bang - một quy trình phức tạp và tốn thời gian hơn nhiều so với Waymo, nhưng đổi lại nếu được duyệt thì gần như không còn rào cản nào để mở rộng quy mô thương mại. Mà thực tế thì họ vừa được duyệt, với hạn mức 2.500 xe mỗi năm, tối đa 5.000 xe trong hai năm.
Còn Cybercab của Tesla thì đang đợi phần mềm được tối ưu
Còn Tesla thì đang kẹt ở giữa. Cybercab - mẫu xe tự lái chuyên dụng không vô lăng của Tesla - đã bắt đầu sản xuất tại Gigafactory Texas từ tháng 2/2026, nhưng Phó chủ tịch kỹ thuật xe Lars Moravy xác nhận Tesla vẫn chưa mở rộng quy mô đội xe mạnh vì đang chờ phần mềm FSD (Full Self-Driving - lái xe hoàn toàn tự động) phiên bản 15, dự kiến ra mắt cuối 2026 hoặc đầu 2027. Trong lúc đó, hệ thống camera-chỉ-dùng-camera (không có radar hay lidar) của Tesla đang bị Cục An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) mở cuộc điều tra kỹ thuật từ tháng 3/2026, nhắm tới khoảng 3,2 triệu xe, xoay quanh khả năng phát hiện tình huống giảm tầm nhìn như chói nắng. Đơn xin cấp phép 5.000 xe robotaxi tại Las Vegas của Tesla, tính đến giữa năm, vẫn đang chờ Cơ quan Giao thông bang Nevada xét duyệt, chưa được thông qua.
Vì sao thời điểm này lại quan trọng
Cái khiến mình thấy câu chuyện này đáng để kể không chỉ là ai đang dẫn trước, mà là việc NHTSA đang thay đổi luật chơi ngay giữa cuộc đua. Tháng 6/2026, cơ quan này bỏ luôn yêu cầu bắt buộc phải có phanh chân trên xe tự lái. Đến tháng 7, Giám đốc NHTSA Jonathan Morrison nói thẳng rằng cơ quan sẵn sàng "tuyệt đối" cân nhắc bỏ luôn yêu cầu về vô lăng cho xe tự lái nói chung, đồng thời tuyên bố sẽ rút gọn quy trình xin miễn trừ theo Phần 555 (Part 555) để các hãng xe muốn triển khai xe không người lái không cần vô lăng có thể làm nhanh hơn.Nói cách khác, cánh cửa pháp lý mà Zoox vừa phải đi qua một cách chậm rãi có thể sớm được mở rộng và rút ngắn cho bất kỳ ai đi sau. Đây là lý do mình nghĩ chiến thắng của Zoox hôm nay mang tính biểu tượng nhiều hơn là một lợi thế bền vững: nó chứng minh mô hình "thiết kế lại từ đầu, không vô lăng" là khả thi về mặt pháp lý, nhưng một khi NHTSA chính thức nới lỏng quy định chung, lợi thế đi trước của Zoox sẽ co lại nhanh chóng.
Ai thực sự đang ở vị trí tốt nhất
Nếu chỉ nhìn vào quy mô vận hành thực tế, Waymo vẫn là người dẫn đầu rõ ràng, với mạng lưới rộng nhất và đã chứng minh được mô hình kinh doanh trong nhiều năm. Nhưng nếu nhìn vào việc ai có khung pháp lý linh hoạt nhất để mở rộng nhanh trong tương lai, Zoox vừa có được một tấm vé quan trọng, còn Tesla lại đang là bên chịu nhiều áp lực nhất - vừa phải hoàn thiện phần mềm, vừa phải giải quyết một cuộc điều tra an toàn đang mở, vừa chờ giấy phép cấp bang.Quảng cáo
Mình nghĩ điều thú vị nhất của giai đoạn này là nó cho thấy công nghệ tự lái đã đi qua giai đoạn "ai làm được" để bước vào giai đoạn "ai được phép làm ở quy mô thương mại" - và trong giai đoạn đó, tốc độ làm việc với các cơ quan quản lý đôi khi quan trọng không kém tốc độ phát triển phần mềm.
