Ngày 5 tháng 8 năm 2026, tầng trên (upper stage) của tên lửa Falcon 9 thuộc SpaceX đã vô tình đâm vào bề mặt Mặt Trăng với tốc độ khoảng 8.690–8.700 km/h (tương đương 5.400 dặm/giờ, gấp khoảng 7 lần tốc độ âm thanh). Đây là sự kiện va chạm nhân tạo lớn nhất trên Mặt Trăng trong nhiều năm qua, tạo ra một hố va chạm mới gần hố Einstein và cung cấp dữ liệu khoa học quan trọng về quá trình hình thành hố va chạm cũng như vấn đề rác vũ trụ.
Câu chuyện bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 năm 2025. Tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã phóng thành công từ Trung tâm Không gian Kennedy (Florida, Mỹ), mang theo hai tàu đổ bộ Mặt Trăng thương mại: Blue Ghost của công ty Firefly Aerospace (Mỹ) và Resilience (Hakuto-R Mission 2) của ispace (Nhật Bản).
Đây là một trong những sứ mệnh thuộc chương trình Commercial Lunar Payload Services (CLPS) của NASA.Tầng đầu tiên của Falcon 9 trở về Trái Đất an toàn như thường lệ. Tuy nhiên, tầng thứ hai – phần dài khoảng 13,8 mét, đường kính khoảng 3,7–4 mét và nặng khoảng 4 tấn khi hết nhiên liệu – đã hoàn thành nhiệm vụ đẩy hai tàu đổ bộ vào quỹ đạo chuyển tiếp Mặt Trăng. Sau đó, nó bị bỏ lại trong không gian với quỹ đạo elip cao, không còn khả năng điều khiển.
Nguồn gốc của “kẻ lang thang” vũ trụ
Câu chuyện bắt đầu từ ngày 15 tháng 1 năm 2025. Tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã phóng thành công từ Trung tâm Không gian Kennedy (Florida, Mỹ), mang theo hai tàu đổ bộ Mặt Trăng thương mại: Blue Ghost của công ty Firefly Aerospace (Mỹ) và Resilience (Hakuto-R Mission 2) của ispace (Nhật Bản).
Đây là một trong những sứ mệnh thuộc chương trình Commercial Lunar Payload Services (CLPS) của NASA.Tầng đầu tiên của Falcon 9 trở về Trái Đất an toàn như thường lệ. Tuy nhiên, tầng thứ hai – phần dài khoảng 13,8 mét, đường kính khoảng 3,7–4 mét và nặng khoảng 4 tấn khi hết nhiên liệu – đã hoàn thành nhiệm vụ đẩy hai tàu đổ bộ vào quỹ đạo chuyển tiếp Mặt Trăng. Sau đó, nó bị bỏ lại trong không gian với quỹ đạo elip cao, không còn khả năng điều khiển.
Trong hơn 18 tháng tiếp theo, lực hấp dẫn của Trái Đất, Mặt Trăng và áp suất bức xạ Mặt Trời đã từ từ thay đổi quỹ đạo của mảnh tên lửa này (được catalog dưới mã 2025-010D). Nhà thiên văn học độc lập Bill Gray (Project Pluto) là người đầu tiên dự đoán chính xác quỹ đạo va chạm từ tháng 4–5/2026. NASA sau đó xác nhận xác suất va chạm là 100%.
Khoảnh khắc va chạm
Vào khoảng 06:35 UTC (13:35 giờ Việt Nam) ngày 5 tháng 8 năm 2026, tầng trên Falcon 9 đã lao xuống bề mặt Mặt Trăng gần hố Einstein (Einstein Crater), nằm ở vùng biên tây bắc, gần đường phân chia ngày–đêm (terminator). Tốc độ va chạm khoảng 2,43 km/giây.Do Mặt Trăng không có khí quyển, mảnh tên lửa không bị cháy mà đâm thẳng xuống với toàn bộ động năng. Các mô hình dự đoán hố va chạm có đường kính khoảng 18–30 mét và sâu 4–5 mét – tương đương một tòa nhà nhỏ
Xác nhận khoa học:
Ban đầu, các kính thiên văn trên Trái Đất khó quan sát trực tiếp vì vị trí va chạm nằm gần mép đĩa Mặt Trăng và điều kiện ánh sáng không thuận lợi. Tuy nhiên, kính Very Large Telescope (VLT) của Đài quan sát Châu Âu Nam (ESO) tại Chile đã phát hiện các đường phổ (spectral lines) của natri và lithi trong đám bụi bị phóng lên, xác nhận va chạm đã xảy ra.
Đáng chú ý nhất là tàu quỹ đạo Danuri (Korea Pathfinder Lunar Orbiter – KPLO) của Hàn Quốc. Tàu đã điều chỉnh quỹ đạo để bay qua khu vực va chạm nhiều lần, chụp ảnh trước và sau sự kiện bằng camera LUTI độ phân giải cao (khoảng 5 mét/pixel). Hình ảnh cho thấy rõ một vệt tối mới xuất hiện, cùng với dấu hiệu của vật liệu bị đẩy ra (ejecta) lan rộng.
So sánh với ảnh cũ của NASA Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) từ năm 2015, sự thay đổi địa hình là rõ ràng. Các nhà khoa học Hàn Quốc và NASA đang phân tích kích thước chính xác của hố, phân bố vật liệu đẩy ra và thay đổi tính chất phản xạ của bề mặt.
Quảng cáo
Ý nghĩa khoa học và cảnh báo về rác vũ trụ
Sự kiện này cung cấp “thí nghiệm tự nhiên” hiếm hoi để nghiên cứu va chạm tốc độ cao của vật thể nhân tạo (rỗng, nhẹ) so với thiên thạch tự nhiên (đặc, nặng). Dữ liệu sẽ giúp tinh chỉnh mô hình hình thành hố va chạm, quan trọng cho việc đánh giá an toàn khi con người quay lại Mặt Trăng trong các sứ mệnh Artemis.
Tuy nhiên, sự kiện cũng làm nổi bật vấn đề rác vũ trụ. Hiện nay, bề mặt Mặt Trăng đã có khoảng 3.000 vật thể nhân tạo với tổng khối lượng hơn 209 tấn. Khi các sứ mệnh thương mại và quốc gia tăng nhanh, việc quản lý quỹ đạo thải sau khi phóng trở thành mối quan tâm cấp thiết. SpaceX và NASA cho biết họ đang làm việc để tìm giải pháp thải tối ưu hơn trong tương lai.
Va chạm của tầng trên Falcon 9 vào Mặt Trăng ngày 5/8/2026 không gây nguy hiểm cho Trái Đất. Sự kiện này sẽ còn được nghiên cứu trong nhiều tháng tới khi LRO của NASA và các tàu khác thu thập thêm hình ảnh độ phân giải cao hơn. Mặt Trăng – vệ tinh tự nhiên trung thành của Trái Đất – vừa thêm một hố va chạm mới, và con người vừa học thêm một bài học về sự cẩn trọng trong kỷ nguyên không gian thương mại.
Nguồn tổng hợp:
Quảng cáo
https://www.forbes.com/sites/jamiecartereurope/2026/08/05/spacex-rocket-hits-moon-as-lunar-junk-tops-209-tons/
https://www.koreaherald.com/article/10833503
https://www.livescience.com/space/space-exploration/first-photos-of-spacex-lunar-rocket-crash-show-blackened-hole-torn-into-the-moons-surface
https://www.theguardian.com/science/2026/aug/05/spacex-rocket-moon-crash-impact-falcon-9
https://newspaceeconomy.ca/2026/08/05/spacex-falcon-9-upper-stage-impacts-the-moon-near-einstein-crater/
