Phần 1: Chuyện cân màu màn hình, đến nay vẫn có người nói không cần?

“Apple Studio Display là màn sRGB thì khỏi cân màu”. Câu này nghe hợp lý nếu chỉ nhìn thông số “chuẩn sRGB” trên hộp. Thực tế thì sai. Để mình giải thích cho anh em (lưu ý nhẹ là đây không phải bài bán máy đo màu màn hình) rằng vì sao tấm ảnh trên máy mình và trên máy in (hoặc máy người khác) lệch nhau, dù cùng một file.

Tấm ảnh không chứa màu

File thực chất không có hạt màu vật lý nào trong JPEG hay RAW cả. Mỗi điểm ảnh chỉ là một sự kết hợp của bộ 3 màu sắc dưới dạng mã hoá: đỏ - lục - lam.

Muốn đọc mã thì phải có từ điển dịch. Bên tạo file gọi là mã hóa. Bên hiện ra màn hình gọi là giải mã. Trong đoạn mã ấy thường có các thông tin sau:

• Điểm trắng, hay gặp nhất là D65, ánh sáng ban ngày khoảng 6.500 K.
• Gamut, đây là tam giác đỏ–lục–lam trong không gian màu, toạ độ của R, G, B là toạ độ quy ước do ủy ban chiếu sáng quốc tế CIE quy ước. Mọi màu của không gian ấy nằm trong một tam giác khác nhau.
• Hàm truyền, quy tắc nén sáng tối (gamma), giúp cho file “hiểu” độ sáng thế nào.

Card đồ họa đọc các thông số này rồi sau đó nó ra lệnh cho tấm nền: hiện tọa độ màu này, trong không gian màu nằm trên file, ví dụ như JPEG gắn sRGB.

Vấn đề lệch màu chúng ta nhắc tới ở trên nằm ở chỗ ra lệnh. Sếp nói một kiểu, lính làm một kiểu. Card nghĩ file là sRGB chuẩn. Tấm nền thì sáng theo cách của nó: đèn nền tuyến tính, lệch trắng, lệch lục, lệch độ sáng. Hai bên cũng cố hiểu nhau đó, nhưng mà là hiểu lầm.

Cân màu là đưa cho card một sơ đồ năng lực thật của màn hình. Công việc của chúng ta chỉ cần gắn máy đo lên panel, phần mềm so từng mảng màu với tọa độ chuẩn, rồi xuất profile màu. Từ đó card giải mã đúng mã trong file, rồi ra lệnh đúng khả năng tấm nền có thể đọc được.


Các color space thông dụng

Native color space

Trong mỗi màn hình sẽ có một khái niệm gọi là Native Color Space, là không gian màu lớn nhất mà màn hình đó có thể thể hiện được, Native Color Space lớn đến đâu là do cấu hình của cái màn hình đó.

Khi mà trên hộp ghi 99% Adobe RGB, hoặc một % cho không gian màu nào khác, thì chưa đủ để chúng ta hiểu hết khả năng của màn hình đó.

Native Color Space thực chất của màn hình đó có thể trùng với không gian màu ghi trên hộp, nhưng cũng có trường hợp là nó rộng hơn, nhưng lại bị lệch đỉnh đỏ, lục hoặc lam, khiến cho Native Color Space không bao quát hết được, vì vậy mới dẫn đến là chỉ đạt tới một % không gian màu nhất định nào đó thôi chứ không được 100%.

Vì sao hay khóa độ sáng ở khoảng 120 cd/m2 và D65

Lúc cân màu, anh em sẽ dùng điều khiển của màn, để co kéo ánh sáng màn hình về khoảng đó - 120cd/m2 ( đơn vị độ sáng/m2) - đây cũng là một quy ước toàn cầu, do uỷ ban chiếu sáng quốc tế CIE quy ước.

Số này không phải cứ thích thì ghi được đâu. Khi in, người ta sẽ phải thực hiện quan sát một mẫu trong một không gian theo chuẩn (ISO 3664). Khi đã đảm bảo tiêu chuẩn về không gian thì khi chiếu một nguồn sáng vào tờ giấy trắng có chất lượng tốt, thì khi ánh sáng giấy hắt vào mắt ta sẽ đo được khoảng 100–120cd/m2.

Tóm lại 120cd/m2 là thông số để màn hình nó phản ánh đúng ánh sáng từ giấy trắng cao cấp, đúng chuẩn trong lab. Bên cạnh đó 120cd/m2 cũng phản ánh đúng histogram, để người edit, có thể đưa ra quyết định đúng khi chỉnh sửa. Tránh trường hợp ảnh, hay video thiếu sáng với giá trị median đang nhỏ hơn 128 khá nhiều, nhưng màn hình quá sáng làm mắt người có cảm giác là nó đủ sáng (trường hợp họ không hoặc chưa hiểu về histogram hoặc waveform).

D65 (6500) phản ánh đúng ánh sáng bàn ngày của mặt trời, để cho mọi thứ có màu sắc trung thực nhất. Khi cân màu, phần mềm thường sẽ yêu cầu anh em setup màn hình về mức nhiệt độ màu này.

Quá trình cân màu

Khi đã hiểu và thiết lập được 120cd/m2 và D65 rồi thì bây giờ hãy tìm hiểu về quá trình phần cứng (con bọ) kết hợp với phần mềm để đưa ra cái gì? rồi để làm gì với nó?

Khi con bọ đo, màn hình lần lượt đưa các màu và chớp tắt, mục đích là để đo xem Native Color Space có mức độ là bao nhiêu, tam giác này có toạ độ là gì.

Sau khi đã hoàn thành việc đo và đã xác định được khả năng của màn hình, các sai lệch trong quá trình lão hoá,… thì bắt đầu phần mềm cân màu mới đem so với các color space chuẩn mà mỗi hãng đã có từ trước.


Adobe RGB (1998)

Mỗi một color space đều có các quy ước quốc tế, chính xác về toạ độ, không gian và các thông số công khai anh em có thể tự tìm hiểu.

Mục đích của việc so sánh là tìm ra điểm sai, lệch khỏi không gian màu chuẩn của màn hình, nhiệm vụ của phần mềm cân màu là sẽ “xoay” cái không gian màu của màn hình làm sao cho gần nhất và fit nhất với không gian màu chuẩn.

Lúc này màn hình đã có một công cụ để liên lạc đúng với VGA theo cùng một chuẩn, hai bên đã hiểu nhau, bên đưa lệnh và bên nhận lệnh đã hiểu đúng cùng một lệnh thì lúc đó màn hình đã chuẩn màu.


Tóm lại, việc cân màn hình là cần thiết, và nó giúp tạo ra “cầu nối” đúng tiêu chuẩn để bên nhận lệnh là màn hình và bên ra lệnh là VGA “nói chuyện” được với nhau một cách chính xác, không còn kiểu “ông nói gà bà nói vịt" nữa.

Bài viết có nguồn từ nội dung của anh Khang Trần.