Giải mã màn Tesla Roadster đi lộn ngược như thằn lằn: không hề mới !

Chiếc Tesla Roadster hoàn toàn mới vừa có màn ra mắt rất hoành tráng khi làm những điều không tưởng với một chiếc xe hơi như bay lộn nhào, đi trên một con đường lộn ngược và khả năng tăng tốc từ 0-96 km/h dưới 1 giây. Elon Musk nói chiếc xe sẽ bán ra vào 2028 với nhiều tuỳ chọn và tính năng bay lộn nhào như một tuỳ chọn riêng, tính hợp pháp để lưu thông trên đường của tính năng này hiện vẫn chưa có thông tin cụ thể.

Điểm mà khiến mình chú ý hơn đó là chiếc xe có khả năng "bám dính" dù ở tư thế lộn ngược, tính năng được trang bị trên cả ba phiên bản Performance, Thrust và Rocket. Đây không phải là một công nghệ viễn tưởng hay quá đột phá dù Tesla vừa nhận được bằng sáng chế của công nghệ này vào cuối tháng 9/2026 vừa qua.

Sở dĩ nói đây không phải là công nghệ quá mới bởi trước đó, McMurtry Speirling là chiếc xe thương mại được trang bị tính năng tương tự nhưng hoạt động ở cường độ có thể tính là cao hơn so với Tesla (dựa trên thông số, cấu tạo). Chiếc McMurtry Speirling có thể tạo ra khoảng 2.000 kg lực ép ngay cả khi đứng im nhờ hệ thống quạt độc đáo, đây cũng là chiếc xe được coi là đã "phá vỡ nhiều quy tắc vật lý" khi vận hành thực tế, đặc biệt là độ bám đường khi chạy trên đường đua.

Cấu tạo của hệ thống Electric Fan Car trên Tesla Roadster

Nguyên lý rất đơn giản: dùng quạt điện hút sạch không khí dưới gầm xe để tạo ra một vùng chân không, áp suất khí quyển phía trên sẽ đè chiếc xe xuống mặt đường. Bằng sáng chế mang số US12,746,987 B1 được Cục Sáng chế và Thương hiệu Mỹ (USPTO) cấp ngày 29/9/2026, nhưng Tesla thực ra đã nộp đơn từ tháng 1/2024 và đơn tạm thời còn có từ ngày 17/1/2023. Nhóm tác giả gồm 8 người, hầu hết làm việc tại studio thiết kế của Tesla ở Hawthorne, Los Angeles.

Ở thời điểm xây dựng công nghệ này, Tesla đã sử dụng mô hình của chiếc Tesla S, dẫn đến một số đồn đoán có thể chúng sẽ xuất hiện trên một chiếc Model S nào đó, nhưng thực tế hiện tại thì công nghệ này xuất hiện trên chiếc Roadster hoàn toàn mới.

Theo bằng sáng chế, hệ thống gồm các thành phần chính sau:

• Cửa hút gió dưới gầm: nằm ở sàn xe, giữa hai bánh sau. Không khí dưới gầm được hút vào đây rồi đi qua một ống dẫn cong vút lên phía sau.
• Bốn quạt hướng trục đặt cạnh nhau trong bộ khuếch tán (diffuser): ống dẫn mở ra một cửa xả rộng ở đuôi xe, nơi đặt 4 quạt điện dạng ống dẫn (ducted fan), ngăn cách nhau bởi 3 vách đứng. Khi quạt quay, chúng rút khí dưới sàn ra và thổi về phía sau, tạo nên thứ mà Tesla gọi là "vùng hút" (suction region) dưới gầm.
• Tấm nghiêng phía sau: đóng vai trò như một bộ khuếch tán thứ hai, giúp luồng khí thoát ra giãn nở và chậm lại trước khi hoà vào dòng khí phía sau xe, qua đó vừa tăng lực ép vừa giảm lực cản.
• Hai cửa hút phụ hai bên: ở một phiên bản khác của thiết kế, Tesla thêm 2 cửa hút nhỏ phía sau cửa hút chính. Lý do là cửa hút trung tâm có xu hướng kéo ngược không khí từ phía sau xe thay vì từ dưới sàn, luồng khí này không tạo ra lực ép mà chỉ khiến quạt "phí điện".
• Nguồn điện và điều khiển: quạt dùng chung bộ pin cao áp với mô-tơ dẫn động, không có pin riêng, và được tích hợp vào hệ thống điều khiển của xe. Người lái có thể bật bằng nút bấm, hoặc xe tự kích hoạt ở một số dải tốc độ nhất định.

Điểm khác biệt mà Tesla nhấn mạnh trong bằng sáng chế là hệ thống này có thể hoạt động mà không cần thêm bộ phận nào bên dưới xe, tức là không cần váy chắn (skirt) bịt kín gầm như các fan car khác. Tesla cũng chỉ ra hạn chế của bộ khuếch tán thụ động: lực ép thấp ở tốc độ chậm nhưng lại quá tải ở tốc độ cao, trong khi quạt tạo ra lực ép không phụ thuộc vào vận tốc.

Tuy nhiên, đây không phải bằng sáng chế duy nhất. Hồi tháng 8/2025, Tesla đã được cấp một bằng sáng chế fan car khác, dùng quạt dưới gầm kết hợp váy chắn có thể hạ xuống, cho phép điều chỉnh tốc độ quạt và độ hạ váy theo thời gian thực. Cuối tháng 9/2026, Tesla còn có thêm bằng sáng chế cánh gió sau ẩn chủ động, tạo lực ép tới 700 kg. Ghép lại, đây là cả một bộ khí động học cho đường đua.

Tại sự kiện ra mắt, Tesla gọi hệ thống trên Roadster là "hệ thống hút đa chế độ" (multi-mode suction system). Ông Lars Moravy, Phó Chủ tịch Kỹ thuật Xe của Tesla, cho biết hệ thống tạo được lực hút lên tới 2G. Ở chế độ Track Mode, xe tự hạ gầm và bung cánh gió chủ động, dẫn động bằng chính bộ chấp hành (actuator) mà Tesla phát triển cho robot Optimus. Tesla khẳng định quạt hút đủ khí để giữ xe lộn ngược ngay cả khi đứng yên, nhưng hãng chưa xác nhận Roadster thương mại dùng thiết kế không váy chắn, có váy chắn, hay kết hợp cả hai.

So sánh với McMurtry Speirling

Về nguyên lý, Tesla Roadster và McMurtry Speirling giống nhau: đều dùng quạt điện chạy bằng pin chính để hút xe xuống mặt đường. Nhưng McMurtry đã đi trước khá xa. Chiếc Speirling phá kỷ lục leo dốc mọi thời đại tại Goodwood vào tháng 6/2022, tức khoảng 7 tháng trước khi Tesla nộp đơn sáng chế tạm thời.

Đến tháng 4/2025, Speirling trở thành chiếc xe đầu tiên chạy lộn ngược: xe lái lên một bệ xoay, bệ được lật 180 độ và xe chạy một đoạn ngắn trong tư thế treo ngược. Đầu năm 2026, McMurtry bắt đầu sản xuất bản thương mại Speirling PURE với giá 1,36 triệu USD.

Hệ thống Downforce-on-Demand của Speirling dùng 2 quạt quay tới 23.000 vòng/phút, kết hợp váy chắn bịt kín gầm để tạo chân không. Trên bản PURE, váy chắn được làm bền hơn, dùng máy nén khí tích hợp và có thể nâng lên khi cần chất xe lên rơ-moóc hoặc di chuyển chậm. Bản nguyên mẫu trước đây phải dùng bình khí rời để nạp trước cho hệ thống.

Đặt hai chiếc xe cạnh nhau, khác biệt bắt đầu lộ rõ. Theo bằng sáng chế, Tesla dùng tới 4 quạt đặt trong bộ khuếch tán, nhiều hơn Speirling, nhưng hãng chưa xác nhận Roadster thương mại có váy chắn gầm hay không. Về lực ép, McMurtry công bố con số rất cụ thể: tới 2.000 kg ngay từ khi xe đứng yên, đủ để người lái vào cua và phanh ở mức 3G. Trong khi đó, Tesla mới chỉ đưa ra một con số khá chung chung là "lực hút tới 2G", chưa có số liệu lực ép theo kg hay gia tốc vào cua cụ thể.

Về khối lượng, McMurtry cho biết Speirling PURE nặng dưới 1.000 kg, còn Tesla chưa công bố khối lượng của Roadster. Speirling cũng là xe đua thuần tuý chỉ 1 chỗ ngồi, trong khi Roadster có 2 chỗ ở bản Performance và Thrust, chỉ bản Rocket mới còn 1 chỗ. Một bên đã vào sản xuất với giá 1,36 triệu USD, một bên mới nhận đặt cọc và hẹn giao xe vào năm 2028.

Nhìn vào thông số, Speirling tạo lực ép khoảng gấp đôi trọng lượng xe, và có thể làm điều đó ngay cả khi đứng im. Màn trình diễn của Tesla thì khác: Roadster lao lên một đoạn ramp cong với tốc độ cao, giống vòng lộn của đồ chơi Hot Wheels. Trên quỹ đạo cong, lực ly tâm cũng góp phần ép xe vào mặt ramp, nên quạt không phải gánh toàn bộ trọng lượng xe như Speirling. Tesla nói Roadster vẫn giữ được khi đứng yên, nhưng đó mới là lời hãng nói.

Một điểm nữa: Roadster là xe 2 chỗ với bộ pin đủ cho quãng đường hơn 480 km (300 dặm), chắc chắn nặng hơn Speirling chỉ 1 chỗ ngồi. Xe càng nặng thì quạt càng phải mạnh mới giữ được ở tư thế lộn ngược.

Và nếu kéo dài lịch sử ra thì ý tưởng fan car còn cũ hơn nhiều. Chaparral 2J năm 1970 dùng 2 quạt chạy bằng một động cơ xe trượt tuyết riêng. Brabham BT46B do Gordon Murray thiết kế thắng Grand Prix Thuỵ Điển 1978 với Niki Lauda rồi bị rút khỏi giải ngay sau đó. Bản thân Gordon Murray sau này cũng đặt một quạt đường kính 400 mm ở đuôi siêu xe GMA T.50.

Ưu điểm khi vận hành thực tế

Điểm lợi lớn nhất của fan car là lực ép không phụ thuộc vào tốc độ. Cánh gió hay bộ khuếch tán thông thường chỉ thực sự hiệu quả khi xe chạy nhanh, còn ở những khúc cua chậm thì gần như vô dụng. Với quạt hút, xe có lực ép đầy đủ ngay từ khi đứng yên, nên bám đường tốt ở mọi khúc cua, từ cua gắt tốc độ thấp đến cua nhanh tốc độ cao.

Thứ hai là phanh và ổn định. Tesla nêu rõ trong bằng sáng chế rằng lực ép từ quạt giúp xe ổn định hơn khi phanh và vào cua nhanh hơn. McMurtry còn chỉ ra một lợi thế khác: lực ép thông thường phụ thuộc vào hướng luồng khí đi qua cánh và diffuser, nên khi xe bị xoay trượt thì lực ép mất đi. Với quạt hút, lực ép vẫn còn khi xe xoay, giúp người lái dừng xe có kiểm soát trong quãng đường ngắn hơn nhiều.

Thứ ba là ít lực cản hơn. Muốn có lực ép lớn bằng cánh gió thì phải chấp nhận lực cản lớn, làm giảm tốc độ tối đa và tốn điện. Thiết kế của Tesla hướng tới việc vừa tăng lực ép vừa giảm lực cản, và quạt có thể tắt hoặc giảm công suất trên đường thẳng, rồi bật lên khi vào cua.

Thứ tư là truyền lực xuống mặt đường tốt hơn. Lực ép lớn giúp lốp không bị trượt khi tăng tốc mạnh, đó là một phần lý do bản Performance không có thruster vẫn đạt 0-96 km/h dưới 1,6 giây, nhanh hơn con số 1,9 giây Tesla hứa hẹn từ năm 2017.

Đổi lại, công nghệ này cũng có những đánh đổi. Quạt tiêu tốn điện từ pin chính, nên dùng nhiều sẽ ảnh hưởng tới quãng đường. Tiếng quạt cũng rất lớn, quạt của Speirling khi chạy có âm thanh như động cơ phản lực của máy bay. Với hệ thống cần bịt kín gầm, mặt đường gồ ghề, ổ gà và hao mòn khi chạy hằng ngày là vấn đề lớn, đó là lý do McMurtry phải làm lại váy chắn bền hơn cho bản PURE. Đây có lẽ cũng là lý do Tesla tìm cách bỏ váy chắn trong bằng sáng chế mới, đổi lại khả năng tạo lực ép có thể không bằng Speirling.