Anh em thử tưởng tượng về một tấm pin mặt trời nhỏ hơn đầu đũa, nằm dưới võng mạc của anh em, nhận ánh sáng hồng ngoại từ một cặp kính và biến nó thành xung điện cho não. Đó là cách PRIMA hoạt động. PRIMA do Science Corporation phát triển, công ty thành lập năm 2021 bởi Max Hodak, cựu chủ tịch và đồng sáng lập Neuralink. Và vào ngày 13/10/2026, Hodak thông báo rằng công ty vừa cấy PRIMA cho bệnh nhân Stargardt đầu tiên.
Về cơ bản, Stargardt là bệnh di truyền hủy dần thị lực trung tâm. Căn bệnh này sẽ tác động lên võng mạc ngoài, nơi các tế bào cảm quang chết đi và tạo ra một điểm mù ở giữa tầm nhìn và những điểm này lớn dần theo thời gian. Khi đó, thị lực ngoại vi của bệnh nhân thường vẫn còn, nên người bệnh hiếm khi mù hoàn toàn, nhưng mất dần khả năng đọc chữ và nhìn rõ khuôn mặt. Hiện nay, khoảng 150.000 người trên thế giới đã bị suy giảm thị lực nghiêm trọng vì Stargadt, và hiện chưa có cách chữa. Một điểm quan trọng cần nói tới là võng mạc bên trong mắt có thể vẫn còn nguyên, nghĩa là đường dẫn tín hiệu về não chưa hỏng, chỉ phần thu sáng ở đầu vào đã bị hư hỏng.
Vậy nếu tồn tại một thiết bị thay thế cho phần tiếp nhận ánh sáng là đủ để giải quyết vấn đề cốt lõi của căn bệnh này. PRIMA được sinh ra để thực hiện việc đó. Nó được thiết kế như một con chip quang điện đặt dưới võng mạc, hoạt động như tế bào cảm quang nhân tạo. Khi đó, bệnh nhân đeo kính có camera và kính sẽ chiếu hình ảnh thế giới bằng ánh sáng hồng ngoại lên chip để chip chuyển ánh sáng này thành kích thích điện cho các tế bào võng mạc còn lại. Hơn nữa, vì chip không cần dây nối, ca phẫu thuật chỉ kéo dài khoảng một giờ.
Căn bệnh Stargardt phá hủy vùng thị lực trung tâm. PRIMA được thiết kế để thay đúng phần bị hư hỏng
Về cơ bản, Stargardt là bệnh di truyền hủy dần thị lực trung tâm. Căn bệnh này sẽ tác động lên võng mạc ngoài, nơi các tế bào cảm quang chết đi và tạo ra một điểm mù ở giữa tầm nhìn và những điểm này lớn dần theo thời gian. Khi đó, thị lực ngoại vi của bệnh nhân thường vẫn còn, nên người bệnh hiếm khi mù hoàn toàn, nhưng mất dần khả năng đọc chữ và nhìn rõ khuôn mặt. Hiện nay, khoảng 150.000 người trên thế giới đã bị suy giảm thị lực nghiêm trọng vì Stargadt, và hiện chưa có cách chữa. Một điểm quan trọng cần nói tới là võng mạc bên trong mắt có thể vẫn còn nguyên, nghĩa là đường dẫn tín hiệu về não chưa hỏng, chỉ phần thu sáng ở đầu vào đã bị hư hỏng.
Vậy nếu tồn tại một thiết bị thay thế cho phần tiếp nhận ánh sáng là đủ để giải quyết vấn đề cốt lõi của căn bệnh này. PRIMA được sinh ra để thực hiện việc đó. Nó được thiết kế như một con chip quang điện đặt dưới võng mạc, hoạt động như tế bào cảm quang nhân tạo. Khi đó, bệnh nhân đeo kính có camera và kính sẽ chiếu hình ảnh thế giới bằng ánh sáng hồng ngoại lên chip để chip chuyển ánh sáng này thành kích thích điện cho các tế bào võng mạc còn lại. Hơn nữa, vì chip không cần dây nối, ca phẫu thuật chỉ kéo dài khoảng một giờ.
Tuy nhiên, chúng ta không nên hình dung PRIMA sẽ trả lại một bức tranh đầy đủ. Con chip chỉ với kích thước 2 mm x 2 mm chỉ mang lại cho người bệnh một khung cửa sổ nhỏ ở giữa tầm mắt, với hình ảnh tạo ra là ảnh trắng đen với độ tương phản cao, đủ để đọc vài chữ cái một lúc. Phần xung quanh, người bệnh vẫn nhìn bằng thị lực ngoại vi tự nhiên còn sót lại của mắt.
PRIMA được thử trên bệnh teo địa lý trước khi ứng dụng để chữa trị Stargardt
Trước Stargardt, PRIMA đã được thử ở bệnh teo địa lý, hiểu nôm na là giai đoạn nặng của thoái hóa điểm vàng ở người lớn tuổi. Bệnh này cũng làm chết tế bào cảm quang ở vùng trung tâm nên nó phù hợp để thử nghiệm PRIMA. Kết quả công bố trên tạp chí New England Journal of Medicine ngày 20/10/2025 cho thấy trong 38 bệnh nhân, trung bình mỗi người đọc thêm được 25,5 chữ cái trên bảng đo thị lực, tức hơn năm dòng. Ngoài ra, sau 12 tháng, 80% bệnh nhân có sự cải thiện với việc đọc thêm được ít nhất hai dòng, và 84% đọc lại được chữ, số và từ.
Kết quả đó đủ để PRIMA được cấp dấu CE, giấy phép lưu hành thiết bị y tế của châu Âu. Tháng 7/2026, Science Corp bắt đầu bán PRIMA ở 30 nước châu Âu với ca cấy thương mại đầu tiên dự kiến được thực hiện tại Đức. Ở Mỹ, PRIMA chưa được duyệt, nhưng FDA đã xếp nó vào hai diện được ưu tiên xét duyệt dành cho thiết bị đột phá và thiết bị cho bệnh hiếm.
Ngoài ra, bệnh nhân Stargardt đầu tiên được cấy PRIMA vào tháng 5/2026 tại Bệnh viện Mắt Sydney, Úc. Ở buổi tập phục hồi đầu tiên, anh nhìn thấy một chữ cái. Ở buổi thứ hai, anh đọc được một từ. Hiện tại, Science Corp cho rằng cách tiếp cận này có thể áp dụng cho nhiều loại bệnh chứ không chỉ riêng cho Stargardt hay bệnh teo địa lý.
Phần còn lại: Đọc được một từ đến thị lực tự nhiên còn một chặng đường dài
Dĩ nhiên, chúng ta cần phải thực tế, việc đọc được một vài từ không đồng nghĩa với thị lực được phục hồi. Hodak đặt ra hai vấn đề kỹ thuật. Thứ nhất, việc mở rộng trường nhìn đòi hỏi xử lý độ cong của nhãn cầu, và một con chip phẳng không thực hiện được việc ôm sát mặt cong. Thứ hai, điện cực phải nhỏ hơn nhiều để tiến gần mức chi tiết của mắt tự nhiên. Ông cho biết thiết bị thế hệ kế tiếp sẽ được thử trên người trong vòng một năm, và ông kỳ vọng tiến gần độ sắc nét tự nhiên trong năm năm.
Hodak, cựu chủ tịch của Neuralink, thành lập Science Corporation
Quảng cáo
Phục hồi thị lực thật ra chỉ là bước đầu của Science và vẫn còn một hành trình dài để đạt được điều đó. Công ty muốn chứng minh công nghệ và có doanh thu trước, còn cái đích lớn hơn là giao diện não-máy (BCI). Cảm biến BCI của họ nằm trong hộp sọ, đặt trên bề mặt não, chứ không cắm vào mô não như thiết bị của Neuralink. Bệnh đầu tiên họ nhắm tới chưa được công bố, chỉ biết đó là một bệnh thoái hóa thần kinh. Vả lại, Hodak nói công ty không làm BCI cho người khỏe mạnh 40 tuổi nhưng ông tin rằng đến khoảng 60 hay 70 tuổi, ai cũng sẽ cần một dạng BCI nào đó, và mục tiêu là kéo dài số năm sống khỏe, chứ không chỉ là kéo dài tuổi thọ.
