Chuyện lạ: họ phổ biến nhất ở Iceland lại là… họ Nguyễn

Hỏi một người Iceland rằng nước họ có họ nào phổ biến nhất, nhiều khả năng họ sẽ cười rồi trả lời là "chẳng có họ nào cả". Nhưng nếu lật sổ đăng ký dân số quốc gia ra đếm, cái tên đứng đầu danh sách họ (họ di truyền, cha truyền con nối) lại là một cái tên rất quen với anh em mình: Nguyen.


Bản đồ đánh dấu Iceland và Việt Nam, hai quốc gia cách nhau nửa vòng Trái Đất nhưng lại có chung "một cái họ". Ảnh: @theepicmap/X

Trang Epic Maps trên X vừa đăng tấm bản đồ này kèm câu: "Họ di truyền phổ biến nhất ở Iceland là Nguyen". Nghe như chuyện đùa, nhưng mình kiểm tra thì thấy là thật, có số liệu chính thức hẳn hoi. Có điều phải hiểu đúng chữ "họ di truyền" thì mới thấy hết cái hay của chuyện này.

Số liệu chính thức: 615 người họ Nguyen, nghe thì ít mà vẫn đứng đầu

Năm 2025, nghị sĩ Jón Gnarr (cựu thị trưởng Reykjavík) chất vấn Bộ trưởng Tư pháp Iceland về các họ (ættarnöfn) đang được dùng trong nước. Câu trả lời gửi Quốc hội Althingi dựa trên dữ liệu của Cơ quan Đăng ký Quốc gia (Þjóðskrá) cho thấy: Nguyen đứng thứ nhất với 615 người, tiếp theo là Blöndal (472 người), Hansen (458), Thorarensen (354), Rodriguez (351), Andersen (329)…

Tức là họ "thuần Iceland" phổ biến nhất là Blöndal, nhưng vẫn kém Nguyen tới 143 người. Con số 615 nghe thì nhỏ, nhưng Iceland chỉ có khoảng 400 nghìn dân, và quan trọng hơn là gần như chẳng ai ở đây dùng họ theo kiểu bình thường.


Thủ đô Reykjavík nhìn từ tháp nhà thờ Hallgrímskirkja. Cả Iceland chỉ có khoảng 400 nghìn dân, nên chỉ vài trăm người cùng một họ cũng đủ để dẫn đầu bảng xếp hạng. Ảnh: Jakubhal/Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Vì sao? Vì người Iceland gần như không có họ

Đây mới là mấu chốt. Theo Cục Thống kê Iceland, khoảng 82% người dân dùng "tên theo cha" hoặc "tên theo mẹ" (föðurnafn/móðurnafn) ở vị trí họ. Ví dụ ông Jón có con trai tên Sigurður thì cậu bé tên là Sigurður Jónsson (con trai của Jón), còn con gái Anna thì là Anna Jónsdóttir (con gái của Jón). Đến đời sau lại đổi tiếp theo tên người cha/mẹ mới, nên chẳng có "họ" nào truyền qua nhiều thế hệ.

Thống kê cho thấy chỉ khoảng 4% người Iceland có họ di truyền kiểu Iceland, phần lớn do các gia đình ngày xưa bắt chước kiểu đặt họ của Đan Mạch. Khoảng 14% còn lại mang các kiểu họ khác, chủ yếu là họ nước ngoài.

Vì vậy, "Jónsson" hay "Sigurðardóttir" thì có cả chục nghìn người mang, nhưng đó là tên theo cha mẹ chứ không phải họ, nên không được tính vào bảng xếp hạng này. Đây là chỗ cái bản đồ dễ gây hiểu lầm: Nguyen không phải cái tên phổ biến nhất ở Iceland, mà chỉ đứng đầu trong nhóm nhỏ những người có họ di truyền.

Luật cấm đặt họ mới: các họ Iceland đứng yên, họ ngoại thì tăng

Luật Tên người số 45/1996 của Iceland quy định không được tạo họ mới. Những họ cũ như Blöndal hay Thorarensen chỉ được truyền lại cho con cháu, và còn không phải lúc nào cũng truyền: theo Cục Thống kê, khi chỉ cha có họ thì khoảng 70% con được mang họ đó, còn khi chỉ mẹ có họ thì chỉ khoảng 15%. Nhóm họ Iceland vì thế cứ nhỏ dần.

Ngược lại, người nhập cư mang theo họ sẵn có của mình. Nên trong bảng xếp hạng có cả họ Đan Mạch (Hansen, Andersen, Nielsen), họ gốc Tây Ban Nha/Bồ Đào Nha (Rodriguez, Santos, Garcia)… và đứng đầu là Nguyen.


Đoàn diễu hành ngày Quốc khánh Iceland 17/6 (năm 2007) trên phố Reykjavík. Phần lớn người Iceland mang tên kiểu -son hoặc -dóttir chứ không có họ cố định. Ảnh: Akigka/Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Vì sao lại là Nguyen? Một họ "chiếm" gần 40% dân số Việt Nam

Lý do thứ hai nằm ở phía Việt Nam. Nguyễn là họ phổ biến nhất nước mình, thường được ước tính chiếm khoảng 38–40% dân số. Cộng đồng người Việt ở Iceland dù nhỏ thì cứ khoảng 10 người sẽ có gần 4 người họ Nguyễn, quá đủ để vượt qua bất kỳ họ nào khác.

Cộng đồng này cũng đã có từ khá lâu. Năm 1979, theo đề nghị của chính phủ Iceland, Hội Chữ thập đỏ Iceland tiếp nhận 34 người tị nạn Việt Nam đến Reykjavík, đây là nhóm tị nạn chính trị lớn nhất mà Iceland nhận sau chiến tranh. Khoảng năm 1990 có thêm các nhóm khác. Đến năm 2022, Cục Thống kê Iceland ghi nhận 1.073 người sinh ra ở Việt Nam đang sống tại đây, chưa tính thế hệ con cháu sinh tại Iceland (các nhà nghiên cứu ước tính nhóm này có thể thêm 30–40%). Ở Reykjavík bây giờ có cả nhà hàng và tiệm tạp hóa Việt.

Ngoài ra, khác với người Iceland, người Việt có họ cố định truyền theo cha, và con cái sinh ra ở Iceland vẫn có thể giữ họ của cha mẹ. Thế là họ Nguyen cứ lặng lẽ tăng qua mỗi thế hệ.

Một bé gái vẽ cờ Iceland lên má trong ngày Quốc khánh 17/6/2011 ở Reykjavík. Ảnh: Helgi Halldórsson/Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Kết luận: đúng, nhưng phải hiểu đúng

Tóm lại câu "họ di truyền phổ biến nhất ở Iceland là Nguyen" là đúng theo số liệu chính thức năm 2025. Có điều nó dễ làm người đọc hiểu nhầm là người Việt đông ở Iceland, hay Nguyen là cái tên gặp nhiều nhất ngoài đường phố Reykjavík. Thực tế chỉ có khoảng 600 người họ Nguyen. Họ đứng đầu được là nhờ người Iceland gần như không dùng họ, luật nước này cấm đặt họ mới, còn ở Việt Nam thì cứ 10 người lại có khoảng 4 người họ Nguyễn.

Lần sau đi Iceland mà gặp ai họ Nguyễn thì cũng đừng bất ngờ nhé anh em 😄

Nguồn:

• Althingi – Trả lời của Bộ trưởng Tư pháp về các họ ở Iceland (2025): https://www.althingi.is/altext/pdf/156/s/0252.pdf
• DV.is – "Þetta eru algengustu ættarnöfnin á Íslandi" (26/3/2025): https://www.dv.is/frettir/2025/03/26/thetta-eru-algengustu-aettarnofnin-islandi/
• Statistics Iceland – Names and Birth Days on the 1st of January 2017: https://www.statice.is/publications/news-archive/inhabitants/names-and-birth-days-on-the-1st-of-january-2017/
• Đại học Iceland – dự án "Home and Away for Forty Years": https://vietnameseiniceland.hi.is/the-project/
• Vísir.is – bài về người tị nạn ở Iceland (2022): https://www.visir.is/g/20222358088d/flotta-menn-a-is-landi-lata-ekki-sitt-eftir-liggja-og-bera-hofudid-hatt
• Bài đăng gốc của @theepicmap trên X: