Những tin đồn và dự đoán từ hồi đầu năm, việc các nhà quản lý cũng như bản thân chính phủ Mỹ sẽ theo dõi sát sao tình hình kinh doanh và vận hành của Apple đã trở thành sự thật. Rạng sáng nay theo giờ Việt Nam, Bộ tư pháp Mỹ đã khởi kiện Apple vì cáo buộc độc quyền, lạm dụng vị thế sở hữu một trong những hệ sinh thái thiết bị di động lớn nhất thế giới nói chung và tại Mỹ nói riêng.
Không chỉ có Bộ tư pháp Mỹ, mà chính quyền 16 bang và cả Washington D.C. cũng đệ đơn khởi kiện Apple vì lý do tương tự. Trong đơn kiện dài 88 trang, cơ quan quản lý liên bang và các bang cáo buộc rằng, Apple đã vi phạm luật chống độc quyền, với những hành vi được cho là có mục đích giữ chân người dùng các thiết bị do Apple tạo ra, tạo ra trải nghiệm không tương xứng nếu dùng những thiết bị và dịch vụ của các bên khác.
Bộ tư pháp Mỹ đưa ra 5 luận điểm chứng minh cho cáo buộc “lạm dụng vị thế độc quyền” nền tảng thiết bị iPhone cũng như hệ sinh thái những thiết bị công nghệ Apple và ứng dụng có liên quan như sau:
Không chỉ có Bộ tư pháp Mỹ, mà chính quyền 16 bang và cả Washington D.C. cũng đệ đơn khởi kiện Apple vì lý do tương tự. Trong đơn kiện dài 88 trang, cơ quan quản lý liên bang và các bang cáo buộc rằng, Apple đã vi phạm luật chống độc quyền, với những hành vi được cho là có mục đích giữ chân người dùng các thiết bị do Apple tạo ra, tạo ra trải nghiệm không tương xứng nếu dùng những thiết bị và dịch vụ của các bên khác.
iPhone là của riêng Apple, sao lại kiện chống độc quyền?
Bộ tư pháp Mỹ đưa ra 5 luận điểm chứng minh cho cáo buộc “lạm dụng vị thế độc quyền” nền tảng thiết bị iPhone cũng như hệ sinh thái những thiết bị công nghệ Apple và ứng dụng có liên quan như sau:
- Chặn những “siêu ứng dụng”: Những siêu ứng dụng chẳng hạn như Netflix hay Hulu của mảng giải trí cho phép người dùng tiếp cận hàng nghìn bộ phim và series. Cáo buộc này dẫn lời một giám đốc cấp cao của Apple, nói rằng những ứng dụng phân phối nội dung khổng lồ như thế này có thể “đe dọa sự gắn kết của iOS”.
- Chặn những ứng dụng chơi game đám mây: Những ứng dụng này, giống như Apple Arcade, cho phép người dùng stream hàng nghìn trò chơi thông qua máy chủ đám mây, thay vì phải cài về máy và để thiết bị xử lý bằng phần cứng đầu cuối. Bộ tư pháp Mỹ dẫn lời một người ở Apple nói rằng, nếu những ứng dụng này phát triển, "thì tập đoàn nào có thiết bị giá rẻ nhất sẽ giành chiến thắng, một chiếc máy Android 25 Đô cũng chơi được game thoải mái."
- Chặn những hệ thống nhắn tin đa nền tảng: Bộ tư pháp Mỹ cáo buộc Apple đã cố tình kiểm soát chất lượng trải nghiệm nhắn tin giữa người dùng iPhone và người dùng Android, với “bong bóng xanh lá” đã trở thành chủ đề bàn luận nhiều năm nay. Theo cơ quan quản lý, Apple hoàn toàn có khả năng tạo ra một nền tảng nhắn tin đa hệ điều hành, bằng cách tạo ra iMessage cho Android, nhưng kết luận rằng “làm vậy sẽ gây hại nhiều hơn là được lợi.”
- Khống chế trải nghiệm smartwatch: Bộ tư pháp Mỹ nói rằng “dù Apple bắt chước ý tưởng một thiết bị đeo thông minh từ các bên thứ ba, nhưng họ lại chặn chính các nhà phát triển và các nhà sản xuất bằng cách giới hạn Apple Watch có trải nghiệm hoàn hảo nhất trên iPhone để ngăn chặn tác động tiêu cực đối với doanh số iPhone.”
- Ví điện tử: Một mặt Apple thúc đẩy các ngân hàng lớn, các cửa tiệm và các đơn vị khác tham gia cho phép thanh toán trên Apple Wallet, nhưng lại chặn chính các đơn vị ấy phát triển những giải pháp thanh toán tốt hơn cho người dùng iPhone, theo bộ tư pháp Mỹ. Chỉ có Apple Wallet mới được dùng chip NFC tích hợp trên những chiếc iPhone để thanh toán chạm.
Anh em hay đọc tin tức, hay theo dõi cuộc chiến giữa các dev và các ứng dụng lớn với Apple có thể nhận ra ngay một điều. Toàn bộ những cáo buộc kể trên của bộ tư pháp Mỹ đều có thể được bào chữa bằng cách, Apple cố tình làm những điều này để “tạo ra một nền tảng bảo mật, bảo vệ tối đa cho người dùng, cả về quyền riêng tư lẫn bảo mật dữ liệu, thứ đã tạo ra khác biệt giữa iOS và Android.”
Nghe nhiều có thể sẽ thấy nhàm, vì chừng chục năm nay, cứ lúc nào Apple bị lên án vì một ứng dụng hay tính năng mang tính độc quyền, luật sư và người phát ngôn của họ lại đem chuyện “bảo vệ người dùng” ra để bào chữa. Nhưng không loại trừ khả năng, luận điểm bảo vệ người tiêu dùng và luận điểm “Apple đã bỏ công sức và nguồn lực phát triển cả hệ sinh thái, không thể để các bên khác lợi dụng miễn phí” vẫn sẽ là hai con bài tẩy của các luật sư Apple bám vào để bào chữa, nếu vụ kiện này được đưa ra tòa án liên bang xét xử.
Kiện Apple thì khác gì kiện Google?
Vụ kiện này của bộ tư pháp Mỹ và chính quyền 16 bang là kết quả của nhiều năm liền quản lý hệ sinh thái thiết bị và dịch vụ của Apple, thứ đã giúp biến giá trị vốn hóa của tập đoàn này có lúc tiệm cận con số 3 nghìn tỷ USD. Ở trung tâm của vụ kiện không phải là một dịch vụ tìm kiếm trực tuyến, mà là một sản phẩm phần cứng, chiếc máy điện thoại ra mắt lần đầu năm 2007, sản phẩm nổi tiếng nhất của Apple, mảng kinh doanh mạnh nhất của Apple. Bộ tư pháp Mỹ muốn chứng minh rằng, cách Apple quản lý hệ sinh thái phần cứng, phần mềm và dịch vụ, cách họ biến hàng tỷ thiết bị di động trở thành trung tâm của cả một đế chế công nghệ, trong đó có những dấu hiệu độc quyền, chèn ép các đơn vị khác.
Vụ kiện Google xét về bản chất là khác hoàn toàn. Ở vụ kiện này, bộ tư pháp Mỹ cáo buộc Alphabet lũng đoạn thị trường tìm kiếm và quảng cáo trực tuyến với những thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD để biến Google trở thành cái tên thống trị, tìm đủ mọi cách để giới hạn khả năng phát triển của những công cụ tìm kiếm trực tuyến khác. Rồi dần dần, chất lượng tìm kiếm trực tuyến từ Google giảm dần, nhưng mọi người đã quá quen với công cụ này nên không muốn tìm sang những lựa chọn khác, chẳng hạn như Bing hay DuckDuckGo.
Và thực tế thì phiên xử sơ thẩm giữa Epic Games và Google, một vụ kiện khác hoàn toàn, cũng đã đưa ra phán quyết rằng Google có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Khả năng cao là vụ kiện giữa bộ tư pháp và Google sẽ có kết quả tương tự.
Quảng cáo
Còn về phần Apple, từ nhiều năm nay, hệ sinh thái thiết bị iOS đã bị coi là một sân chơi không công bằng, khi Apple có những dịch vụ cạnh tranh trực tiếp với nhiều đối thủ trên thị trường ứng dụng, từ nghe nhạc, định vị, cho đến thanh toán trực tuyến, với những dịch vụ cốt lõi luôn có trải nghiệm tốt hơn hẳn những giải pháp của bên thứ ba phát triển. Vậy là không có lý do gì người dùng chọn lựa những giải pháp khác, mà sẽ chỉ bỏ tiền ra cho Apple.
Bộ tư pháp Mỹ viết trong đơn kiện: “Mỗi bước phát triển của Apple đều là những hành động xây dựng và củng cố vị thế độc quyền của hệ sinh thái smartphone của họ.” Hệ quả của những hành động này, theo cơ quan quản lý Mỹ, tạo ra “ít sáng tạo hơn, và giá dịch vụ cao hơn.”
Apple, và lời bào chữa quen thuộc
Sau khi có thông tin bộ tư pháp Mỹ khởi kiện, người phát ngôn Apple đưa ra tuyên bố chính thức: “Vụ kiện này đe dọa tới bản thân chúng tôi, và những quy tắc đã giúp các sản phẩm Apple khác biệt trong những thị trường cạnh tranh vô cùng gay gắt. Nếu họ thắng kiện, nó sẽ cản trở khả năng tạo ra những công nghệ mà mọi người kỳ vọng của Apple, nơi phần cứng, phần mềm và dịch vụ tạo ra một thể thống nhất. Nó cũng sẽ tạo ra một tiền lệ xấu, tạo ra quyền lực để chính phủ có khả năng kiểm soát cách thiết kế những giải pháp công nghệ cho mọi người.”
Thực tế thì trước Apple, bộ tư pháp Mỹ đã khởi kiện không ít những tập đoàn công nghệ khác, từ Alphabet, Meta và Amazon. Những động thái này mô tả chính xác những nỗ lực kiểm soát những tập đoàn công nghệ khổng lồ của chính quyền tổng thống Joe Biden. Cả bộ tư pháp Mỹ lẫn ủy ban thương mại liên bang đều có những biện pháp khá quyết liệt. Cùng lúc, các nhà lập pháp cũng đang tìm cách thay đổi luật để phù hợp hơn với thời kỳ mới.
Quảng cáo
Đơn kiện của bộ tư pháp Mỹ yêu cầu Apple dừng những hành vi bảo hộ khiến dịch vụ và giải pháp họ phát triển vận hành hoàn hảo hơn trên phần cứng iPhone, bao gồm việc chặn những ứng dụng stream nội dung trên máy chủ đám mây, hay chặn việc iOS và Android nhắn tin tự do theo giao thức RCS hay iMessage qua lại…
Người phát ngôn của bộ tư pháp Mỹ nói rằng, theo pháp luật, họ hoàn toàn có quyền yêu cầu Apple thay đổi kết cấu tập đoàn, chia nhỏ tập đoàn này ra các mảng khác nhau để dễ quản lý.
Cửa thắng của Apple có cao không?
Ngay cả ở thời điểm hiện tại, vẫn rất khó để dự đoán những gì sẽ xảy ra nếu như Apple thua kiện, đặc biệt là đối với người dùng chúng ta. Chỉ có một điều chắc chắn, đó là vụ kiện này sẽ kéo dài trong vòng nhiều năm, trải qua vài lần xét xử sơ thẩm, rồi lên tòa phúc thẩm, và 100% Apple sẽ theo kiện đến cùng, lên đến tận tòa án tối cao Hoa Kỳ. Trong vòng 60 ngày tới, Apple sẽ có quyền tổng hợp thông tin để gửi văn bản yêu cầu tòa án New Jersey hủy bỏ vụ kiện.
Kế hoạch có thể là, Apple sẽ nhấn mạnh vào những điều khoản trong luật cạnh tranh, cho phép họ áp dụng những quy định và thiết kế tạo ra trải nghiệm sử dụng iPhone, những ứng dụng trên iPhone và những thiết bị khác kết nối với iPhone hoàn hảo hơn, kể cả khi những đối thủ cạnh tranh phản đối.
Đã có lần Apple thành công trong việc chống lại những cáo buộc độc quyền. Năm 2020, ở tòa án, trong vụ kiện giữa họ và Epic Games, luật sư của Apple đã thành công trong việc chứng minh với thẩm phán rằng iOS không độc quyền, nếu muốn, người dùng hoàn toàn có thể chuyển đổi thoải mái từ iPhone sang những thiết bị Android. Đi kèm với đó là dữ liệu chứng minh tỷ lệ chuyển từ iPhone sang Android rất thấp là nhờ sự trung thành của khách hàng với hệ sinh thái iOS.
Cũng ở phiên xử năm 2020, luật sư của Apple cũng đã bảo vệ thành công những quyết định kinh doanh của họ. Apple cho rằng năm 2008, khi App Store ra mắt, nó đã tạo ra hàng triệu doanh nghiệp mới hoạt động trong ngành phát triển ứng dụng. Trong 10 năm qua, số lượng những nhà phát triển kiếm được tiền từ ứng dụng họ tạo ra đã tăng 374%, lên 5.2 triệu đơn vị. Đó là thứ chứng minh rằng, iOS là một thị trường đầy tiềm năng.
Apple đang bị soi không chỉ ở Mỹ
Chẳng cần tới thời điểm tổng thống Joe Biden lên nắm quyền, các nhà quản lý và các nhà lập pháp Mỹ mới tìm cách thắt chặt quản lý những tập đoàn công nghệ. Ngay từ năm 2019, khi ông Trump còn nắm quyền, cả FTC lẫn bộ tư pháp Mỹ đều đã mở cuộc điều tra chống độc quyền đối với Google, Meta, Amazon và Apple. Nhưng nếu so với chính quyền Trump, thì chính quyền Biden tạo ra cảm giác họ mạnh tay và làm việc nghiêm túc hơn hẳn trong việc quản lý. Bằng chứng là đứng đầu cả ủy ban thương mại liên bang lẫn giám đốc bộ phận chống độc quyền bộ tư pháp Mỹ đều là những người trước kia từng lên tiếng phê phán cách hoạt động và kiểm soát thị trường của các tập đoàn công nghệ khổng lồ.
Ở châu Âu, hiện giờ đạo luật thị trường số đã bắt đầu được áp dụng, với những điều khoản yêu cầu không chỉ Apple mà chủ mọi nền tảng và hệ sinh thái công nghệ phải mở “khu vườn kín” của họ ra, cho phép các bên khác mở chợ ứng dụng hoặc không được phép có những động thái lợi dụng vị thế chủ sở hữu hệ sinh thái để ngăn chặn các đối thủ trực tiếp. Gần nhất, Apple, vì không cho phép Spotify và các nhà phát triển ứng dụng khác đặt link thanh toán bên ngoài, đã bị ủy ban châu Âu phạt số tiền gần 2 tỷ USD.
Còn trong khi đó, ở Hàn Quốc và Hà Lan, Apple đang có nguy cơ bị phạt vì khoản phí chia sẻ doanh thu mà các nhà phát triển ứng dụng vẫn phải đóng, trong khi họ sử dụng dịch vụ thanh toán bên ngoài, không phải của App Store. Lấy ví dụ Hàn Quốc, thay vì đóng 30% chia sẻ doanh thu nếu có thanh toán phát sinh thông qua giải pháp của App Store, thì các dev phải đóng 27% chia sẻ doanh thu cho Apple nếu sử dụng giải pháp thanh toán bên ngoài.
Anh Quốc, Úc và Nhật Bản cũng đang cân nhắc những quy định để giảm bớt quyền lực của Apple trong ngành công nghiệp ứng dụng di động và ứng dụng trực tuyến.
Bộ tư pháp Mỹ đã bắt đầu điều tra Apple từ năm 2019. Họ chọn cách khởi kiện Apple với đầy đủ những luận điểm mang tính phổ rộng tình hình hệ sinh thái thiết bị iPhone hiện giờ, chứ không chỉ nhắm vào một hoặc một số hành vi nhất định. Cách này khác với những nhà quản lý châu Âu. Phía ủy ban châu Âu đến giờ vẫn chỉ tập trung vào việc Apple độc quyền thị trường phân phối ứng dụng trên iOS, thông qua App Store.
Tổng hợp
