Lệnh đình chỉ bán động cơ cho Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến chương trình máy bay phản lực thân hẹp COMAC C919 với dòng động cơ LEAP-1C do liên doanh CFM International (Mỹ - Pháp) sản xuất mà đã mở rộng sang dòng C909 (tiền thân là ARJ21) với động cơ của GE Aerospace. Ngoài ra, báo cáo mới từ The Air Current cho biết việc phê duyệt giấy phép xuất khẩu cũng đã bị tạm dừng đối với các linh kiện, phụ tùng máy bay từ các hãng Honeywell Aerospace và Collins Aerospace - cả 2 đều đang cung cấp nhiều hệ thống quan trọng như điện tử hàng không, dẫn đường, cabin … cho C919 và C909.
Nếu như chỉ đang có khoảng 20 chiếc C919 đang được khai thác bởi các hãng hàng không Trung Quốc thì việc Hoa Kỳ đình chỉ bán động cơ cho C909 với gần 200 chiếc đang hoạt động sẽ tác động không nhỏ đến dòng máy bay này và thị trường hàng không của quốc gia tỷ dân.
COMAC C909 hay ARJ21 là dòng máy bay phản lực khu vực (regional jet) với khả năng chuyên chở từ 78 - 90 hành khách đang được nhiều hãng hàng không Trung Quốc khai thác. Đây là sản phẩm của chương trình Máy bay phản lực khu vực dành cho thế kỷ 21 (Advanced Regional Jet - ARJ) và là dự án quốc gia trọng điểm trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 10 được Trung Quốc công bố vào tháng 3 năm 2002. Máy bay được phát triển bởi Công ty sản xuất máy bay Thượng Hải (SAMC), giờ là một phần của Tập đoàn máy bay thương mại Trung Quốc (COMAC). Dù COMAC khẳng định tự thiết kế C909/ARJ21 nhưng các nhà phân tích phương Tây và một số nguồn tin đều đồng tình rằng dòng máy bay này có nguồn gốc sâu xa từ MD-80 của McDonnell Douglas (sáp nhập với Boeing năm 1997).
Cụ thể là vào những năm 1980, SAMC đã hợp tác với McDonnell Douglas để đồng sản xuất dòng MD-80. Theo thỏa thuận liên doanh này thì SAMC được tham gia vào quá trình sản xuất và lắp ráp các dòng MD-80/MD-82/MD-83 và MD-90 tại Trung Quốc, kết quả là có khoảng 35 chiếc MD-80 đã được sản xuất tại nhà máy ở Thượng Hải. McDonnell Douglas cũng sẽ chuyển giao kiến thức và công cụ sản xuất cho Trung Quốc. Tuy nhiên mối quan hệ hợp tác này đã sớm gặp vấn đề dẫn đến giải thể nhưng sau khi giải thể, Trung Quốc từ chối trả lại các công cụ đã sử dụng để sản xuất MD-80.
Nếu như chỉ đang có khoảng 20 chiếc C919 đang được khai thác bởi các hãng hàng không Trung Quốc thì việc Hoa Kỳ đình chỉ bán động cơ cho C909 với gần 200 chiếc đang hoạt động sẽ tác động không nhỏ đến dòng máy bay này và thị trường hàng không của quốc gia tỷ dân.
COMAC C909 hay ARJ21 là dòng máy bay phản lực khu vực (regional jet) với khả năng chuyên chở từ 78 - 90 hành khách đang được nhiều hãng hàng không Trung Quốc khai thác. Đây là sản phẩm của chương trình Máy bay phản lực khu vực dành cho thế kỷ 21 (Advanced Regional Jet - ARJ) và là dự án quốc gia trọng điểm trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 10 được Trung Quốc công bố vào tháng 3 năm 2002. Máy bay được phát triển bởi Công ty sản xuất máy bay Thượng Hải (SAMC), giờ là một phần của Tập đoàn máy bay thương mại Trung Quốc (COMAC). Dù COMAC khẳng định tự thiết kế C909/ARJ21 nhưng các nhà phân tích phương Tây và một số nguồn tin đều đồng tình rằng dòng máy bay này có nguồn gốc sâu xa từ MD-80 của McDonnell Douglas (sáp nhập với Boeing năm 1997).
Cụ thể là vào những năm 1980, SAMC đã hợp tác với McDonnell Douglas để đồng sản xuất dòng MD-80. Theo thỏa thuận liên doanh này thì SAMC được tham gia vào quá trình sản xuất và lắp ráp các dòng MD-80/MD-82/MD-83 và MD-90 tại Trung Quốc, kết quả là có khoảng 35 chiếc MD-80 đã được sản xuất tại nhà máy ở Thượng Hải. McDonnell Douglas cũng sẽ chuyển giao kiến thức và công cụ sản xuất cho Trung Quốc. Tuy nhiên mối quan hệ hợp tác này đã sớm gặp vấn đề dẫn đến giải thể nhưng sau khi giải thể, Trung Quốc từ chối trả lại các công cụ đã sử dụng để sản xuất MD-80.
Đến năm 2007 khi nguyên mẫu đầu tiên của ARJ21 ra mắt, nó sở hữu nhiều đặc điểm thiết kế được cho là vay mượn từ MD-80 chẳng hạn như mặt cắt ngang thân, mũi máy bay và đuôi chữ T đặc trưng. Cánh của ARJ21 được thiết kế bởi Antonov, động cơ là dòng CF34 hiện đại của GE (ảnh trên), được dùng phổ biến trên các mẫu E-Jet của Embraer và CRJ của Bombardier/Mitsubishi. Các công ty thành viên của COMAC chịu trách nhiệm sản xuất các thành phần như Tập đoàn công nghiệp máy bay Thành Đô (CAC) sản xuất phần mũi, Công ty máy bay Tây An sản xuất cánh và thân, Tập doàn máy bay Thẩm Dương (SAC) sản xuất phần đuôi và máy bay được lắp ráp hoàn chỉnh tại nhà máy của SAMC tại Thượng Hải.
Tính đến hiện tại, có khoảng 176 chiếc C909/ARJ21 đã được chuyển giao cho các hãng hàng không và đang hoạt động, chủ yếu là các hãng Trung Quốc. Khai thác thương mại từ năm 2016, đến nay C909/ARJ21 đã đóng một vai trò rất quan trọng khi giúp mở rộng mạng lưới hàng không khu vực khi kết nối các thành phố nhỏ, xa xôi với các thành phố lớn ở Trung Quốc, cải thiện khả năng tiếp cận và thúc đẩy phát triển kinh tế ở các vùng nội địa và hỗ trợ du lịch. Thêm vào đó, C909/ARJ21 được thiết kế để có thể hoạt động hiệu quả ở các sân bay có đường băng ngắn, độ cao lớn và điều kiện thời tiết khắc nghiệt mà Trung Quốc lại có nhiều sân bay như vậy nằm ở phía tây và tây nam như cao nguyên Tây Tạng.
Vì vậy, việc Hoa Kỳ đình chỉ xuất khẩu động cơ CF-34 của GE sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của đội bay C909/ARJ21 hiện tại cũng như hoạt động sản xuất dòng máy bay này khi số lượng đơn đặt hàng vẫn còn rất nhiều. Theo thống kê trong 5 năm từ 2020 đến 2024, COMAC trung bình giao khoảng 27 chiếc C909/ARJ21 và COMAC đặt mục tiêu có thể đạt sản lượng 150 chiếc mỗi năm trong vòng 5 năm tới. Số lượng đơn hàng tồn đọng đến gần 400 chiếc, cho thấy nhu cầu lớn đối với C909/ARJ21.
Bên cạnh GE, Honeywell Aerospace và Collins Aerospace cũng phải tạm ngưng xuất khẩu các linh kiện, phụ tùng cho COMAC. Cả 2 công ty đều đang cung cấp nhiều hệ thống quan trọng cho cả 2 dòng C909 và C919. Đối với dòng C909/ARJ21, Honeywell cung cấp hệ thống fly-by-wire, bộ khởi động động cơ, hệ thống dữ liệu hàng không, APU, hệ thống tham chiếu quán tính; Collins cung cấp hệ thống điện tử hàng không, hệ thống xử lý dữ liệu và âm thanh, hệ thống tham chiếu hướng AHRS. Đối với C919, Honeywell cũng cấp càng hạ cánh, hệ thống fly-by-wire, hệ thống khởi động động cơ, máy tính và hệ thống xử lý dữ liệu hàng không, APU, các thành phần thuộc hệ thống dẫn dường quán tính. Trong khi Collins cung cấp các hệ thống mô phỏng, thiết bị truyền động cơ khí, hệ thống đèn chiếu sáng bên ngoài, hệ thống chống băng (anti-ice), máy phát điện khẩn cấp, hệ thống chữa cháy và giải trí trên máy bay (IFE).
Dù được phát triển và sản xuất tại Trung Quốc nhưng C919 vẫn phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ phương Tây và các quốc gia khác ở châu Á như Hàn Quốc. Các công ty Trung Quốc chủ yếu đảm nhiệm phần khung thân, vỏ, cánh và các bề mặt chuyển động trên cánh. Riêng động cơ của C919 là LEAP-1C được phát triển riêng và cung cấp bởi CFM International - một liên doanh giữa GE Aerospace (Mỹ) và Safran (Pháp). Trung Quốc cũng đang phát triển song song động cơ CJ-1000A nhưng chương trình này đã nhiều lần trì hoãn, dự kiến phải đến 2030 mới có thể khai thác thương mại. Một trong những nguyên nhân khiến chương trình CJ-1000A bị kéo dài là Trung Quốc muốn nội địa hóa hoàn toàn động cơ này.
Theo: SimpleFlying
