RAM đang trở thành "dầu mỏ" mới của ngành công nghệ

Tuần trước, Google phải làm một việc hiếm khi công khai: giải thích trước với báo giới lý do vì sao cả dòng Pixel sắp tăng giá. Phó chủ tịch mảng thiết bị của Google, ông Shakil Barkat, gọi tình trạng hiện tại là một cuộc khủng hoảng RAM "chưa từng có tiền lệ" khi giá mỗi GB RAM đã tăng từ 2,8 đô năm 2025 lên 12 đô năm 2026, tức gấp sáu lần chỉ trong một năm. Đây không phải một hãng đơn lẻ đang gặp khó khăn về chuỗi cung ứng. Đây là dấu hiệu cho thấy RAM, thành phần vốn được xem là hàng hóa rẻ, sẵn có, tăng theo từng thế hệ sản phẩm, lại đang trở thành một tài nguyên chiến lược khan hiếm, giống cách dầu mỏ từng định hình lại toàn bộ nền kinh tế công nghiệp thế kỷ 20.

Cơn khát bộ nhớ băng thông cao của AI

Để hiểu vì sao chuyện này xảy ra, cần nhìn vào một loại bộ nhớ ít người dùng phổ thông từng nghe tới: bộ nhớ băng thông cao (HBM — High Bandwidth Memory). Đây là loại bộ nhớ xếp chồng nhiều lớp, đặt ngay cạnh các chip tăng tốc AI trong trung tâm dữ liệu, cho phép dữ liệu di chuyển qua lại với tốc độ cực nhanh, vốn là điều bắt buộc để huấn luyện và vận hành các mô hình AI cỡ lớn. HBM mang lại doanh thu trên mỗi tấm bán dẫn (wafer) cao gấp ba đến năm lần so với bộ nhớ DDR5 tiêu chuẩn dùng trong máy tính và điện thoại thông thường.

Samsung, SK Hynix và Micron là ba ông đang kiểm soát gần như toàn bộ sản lượng DRAM toàn cầu

Hiện tại chỉ có ba công ty là Samsung, SK Hynix và Micron kiểm soát hơn 95% sản lượng DRAM toàn cầu. Khi nhu cầu HBM từ các trung tâm dữ liệu AI gần như vô hạn và biên lợi nhuận cao hơn hẳn, cả ba đều đang dồn năng lực sản xuất từ bộ nhớ tiêu dùng sang HBM nhanh nhất có thể. Ước tính hiện tại, các trung tâm dữ liệu đang tiêu thụ khoảng 70% tổng sản lượng chip nhớ trên toàn thế giới. Phần còn lại được dành cho điện thoại, laptop, máy tính cá nhân, đang bị siết lại đúng vào lúc nhu cầu tiêu dùng vẫn không hề giảm.

Vì sao lần này không phải một chu kỳ tăng giá bình thường

Ngành bán dẫn bộ nhớ vốn đã quen với các chu kỳ bùng nổ rồi sụp đổ suốt ba thập kỷ qua: giá tăng, các nhà sản xuất đầu tư ồ ạt, nguồn cung tràn vào thị trường, giá sụp, tất cả cùng lỗ, rồi chu kỳ lặp lại. Một ví dụ lịch sử đáng nhớ là giai đoạn giá DRAM đạt đỉnh cuối năm 1995 rồi sụp 51% trong năm 1996 và tiếp tục giảm 65% trong năm 1997. Các chu kỳ từ đáy lên đỉnh trước đây thường kéo dài 18 đến 24 tháng, vì xây một nhà máy bán dẫn mới tốn ít nhất 15 tỷ đô và mất khoảng 18 tháng để đi vào hoạt động. Thời gian này đủ lâu để nguồn cung mới luôn đến sau khi nhu cầu đã hạ nhiệt, khiến giá lại rơi xuống hoặc bình ổn trở lại.



Điều khiến giới phân tích lo ngại lần này là đây không còn là một chu kỳ tăng giảm thông thường, mà là một sự tái phân bổ năng lực sản xuất mang tính cấu trúc. Ưu tiên hiện tại của Samsung, SK Hynix và Micron là bộ nhớ cho AI và doanh nghiệp, còn RAM cho máy tính cá nhân bị đẩy xuống hàng thứ yếu. CEO của SK Hynix từng cảnh báo vào tháng 7/2026 rằng tình trạng thiếu hụt này nhiều khả năng sẽ còn kéo dài qua năm 2030, nghĩa là đây không phải một cơn sốt giá sẽ tự hạ nhiệt sau vài quý, mà là một sự thay đổi lâu dài trong cách ngành công nghiệp phân bổ nguồn lực.

Các hãng đang phản ứng ra sao

Phản ứng đầu tiên và dễ thấy nhất là tăng giá bán thẳng cho người dùng. Với Pixel 11, theo những rò rỉ cấu hình mà mình đọc được, bản Pixel 11 Pro tiêu chuẩn có thể bị giảm từ 16GB xuống 12GB RAM, giá tăng thêm khoảng 100 đô, dù được bù lại phần nào bằng dung lượng lưu trữ tăng gấp đôi lên 256GB. Đây là một kiểu đánh đổi khá tinh tế: giảm thứ đang khan hiếm và đắt đỏ là RAM, tăng thứ vẫn còn dư địa giá rẻ hơn: bộ nhớ lưu trữ NAND flash, để giữ mức tăng giá tổng thể trong tầm chấp nhận được với người mua.

Cách mà hệ điều hành Android quản lý RAM: RAM trống không phải lúc nào cũng tốt

Quản lý RAM trên Android là một trong những khía cạnh bị hiểu lầm nhiều nhất. Trái ngược với suy nghĩ thông thường rằng "càng nhiều RAM trống càng tốt", Android hoạt động dựa trên một triết lý hoàn toàn khác: "bộ nhớ trống là bộ nhớ lãng phí"....

tinhte.vn

Phản ứng thứ hai, ít được chú ý hơn nhưng có lẽ quan trọng hơn về lâu dài, là các hãng đang buộc phải tối ưu lại phần mềm để hoạt động tốt với ít RAM hơn, vốn là điều ngược hẳn với xu hướng suốt hai thập kỷ qua, khi phần mềm luôn được viết với giả định rằng thế hệ thiết bị sau sẽ có nhiều RAM hơn thế hệ trước. Google nói họ đang "dồn lực" cho nỗ lực này trên Android, đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận toàn ngăn xếp: từ phần cứng, phần mềm đến các mô hình AI chạy trực tiếp trên máy, sẽ giúp thiết bị tải và xử lý mô hình hiệu quả hơn dù RAM ít đi. Đây thực chất là một sự đảo ngược triết lý thiết kế: thay vì coi RAM là tài nguyên gần như miễn phí để vung tay sử dụng, các kỹ sư giờ phải coi nó như một ngân sách hạn chế cần được quản lý cẩn thận, giống cách các lập trình viên từng làm việc trên những thiết bị di động đời đầu có bộ nhớ cực kỳ hạn chế.

Nhóm người dùng nào được lợi, và nhóm nào sẽ chịu thiệt?

Không phải ai trong ngành cũng đang chịu thiệt vì cuộc khủng hoảng này. Samsung và SK Hynix, hai trong ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất, đang ký các hợp đồng cung ứng chip AI trị giá hàng trăm tỷ đô với những khách hàng như Broadcom, NVIDIA và Microsoft, chuyển sang các thỏa thuận dài hạn 5 năm. Đây thật sự là một vị thế mà họ khó có được trong bất kỳ chu kỳ bộ nhớ nào trước đây. Ở phía ngược lại, các hãng sản xuất thiết bị tiêu dùng như Google, và nhiều khả năng cả Apple lẫn Samsung ở mảng di động của chính mình, đang phải hấp thụ chi phí tăng vọt trong khi vẫn cố giữ sản phẩm ở mức giá người dùng phổ thông có thể chấp nhận.

RAM rồi đang trở thành dầu mỏ mới của công nghệ


Đây chính là lý do vì sao ví von RAM với dầu mỏ không phải chỉ là một cách nói hình tượng cho vui. Dầu mỏ từng là nguyên liệu đầu vào tưởng như vô hạn, cho đến khi các cường quốc công nghiệp nhận ra nó là thứ quyết định ai kiểm soát được chuỗi cung ứng và ai phải phụ thuộc vào người khác. RAM đang đi theo đúng quỹ đạo đó trong ngành công nghệ tiêu dùng: từ một linh kiện bị xem nhẹ trở thành yếu tố quyết định chiến lược sản phẩm, giá bán, và thậm chí là cách phần mềm được thiết kế từ nền tảng. Câu hỏi đáng theo dõi trong 12 đến 24 tháng tới không còn là bao giờ giá RAM sẽ giảm trở lại, mà là liệu ngành công nghệ tiêu dùng có buộc phải học cách sống chung lâu dài với một nguồn tài nguyên bị AI ưu tiên chiếm dụng hay không.