Lockheed SR-71 là một loại máy bay trinh sát siêu thanh, được thiết kế để bay ở độ cao lớn và vượt qua mọi chiếc phi cơ mà Không quân đối phương có thể sử dụng. Bộ phận Skunk Works của Lockheed Martin, một đội ngũ phát triển trinh sát cơ, đã thiết kế và phát triển loại máy bay này. Tổng cộng đã có 32 chiếc phản lực SR-71 được chế tạo trong suốt 33 năm hoạt động và nó được cả Không quân Mỹ (USAF) lẫn Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) sử dụng.
SR-71 được phát triển từ một số phản lực cơ tầm cao khác, chẳng hạn như A-12 của CIA và máy bay đánh chặn YF-12. Nó đã đạt được nhiều kỳ tích và đến nay vẫn giữ được danh hiệu phản lực cơ có người lái nhanh nhất từng tung cánh trên bầu trời. SR-71 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 22/12/1964 và được đưa vào biên chế của USAF tháng 1/1966.
Nó có thể thực hiện các chuyến bay xuyên Mỹ, từ bờ Thái Bình Dương sang bờ Đại Tây Dương và ngược lại, trong chỉ hơn 1 giờ. Năm 1976, SR-71 lập kỷ lục máy bay có người lái nhanh nhất thế giới và đến tận tháng 7/2023 nó vẫn giữ kỷ lục này.
SR-71 được phát triển từ một số phản lực cơ tầm cao khác, chẳng hạn như A-12 của CIA và máy bay đánh chặn YF-12. Nó đã đạt được nhiều kỳ tích và đến nay vẫn giữ được danh hiệu phản lực cơ có người lái nhanh nhất từng tung cánh trên bầu trời. SR-71 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 22/12/1964 và được đưa vào biên chế của USAF tháng 1/1966.
Phá vỡ kỷ lục về tốc độ
SR-71 được thiết kế để bay nhanh hơn bất kỳ phi cơ nào của Liên Xô vào lúc đó. Skunk Works đã tìm cách làm cho tốc độ của nó vượt hơn 3.218 km/giờ. Kết quả là trong các nhiệm vụ chiến lược, SR-71 có thể bay ở tốc độ 4.074 km/giờ (Mach 3,3), nhanh hơn nhiều so với các đối thủ. Thậm chí trong một chuyến bay thử nghiệm, SR-71 đã vượt qua tốc độ 4.198 km/giờ (Mach 3,4).Nó có thể thực hiện các chuyến bay xuyên Mỹ, từ bờ Thái Bình Dương sang bờ Đại Tây Dương và ngược lại, trong chỉ hơn 1 giờ. Năm 1976, SR-71 lập kỷ lục máy bay có người lái nhanh nhất thế giới và đến tận tháng 7/2023 nó vẫn giữ kỷ lục này.
Chịu được nhiệt độ cực cao
Được chế tạo để bay nhanh hơn bất kỳ máy bay nào vào lúc đó, nên điều này cũng đi kèm với khả năng chịu được nhiệt độ cao trong khi bay. Đội thiết kế đã phải chọn titan làm vật liệu chính để chế tạo phi cơ. Lúc bay thì nhiệt độ trên các cạnh viền phía trước có thể vượt quá 537 độ C, cho thấy việc lựa chọn thiết kế này và vật liệu titan là quyết định rất chuẩn xác.
Một chú “chim đen” đúng nghĩa
Ở tốc độ cực cao, cấu trúc của máy bay phải đối mặt với nhiệt độ lớn đến mức nhiệt lượng cần phải được phân tán để ngăn phá hỏng kết cấu. Với vận tốc vượt quá Mach 3, nhiệt độ cực cao được sinh ra do ma sát với không khí, nhất là ở hai cạnh trước. Các nhà thiết kế của Skunk Works đã dành rất nhiều thì giờ để cố tìm ra những cách hiệu quả để phân tán nhiệt trong khi bay hành trình tốc độ cao.Trong các vòng lặp thiết kế của SR-71, Skunk Works nhận ra màu đen hấp thụ và tản nhiệt hiệu quả nên nó được sơn đen hoàn toàn. Màu sơn này đã đem lại cho SR-71 biệt danh "Blackbird".
Bay ở độ cao lớn
SR-71 được chế tạo để thực hiện các chuyến bay ở độ cao rất lớn, cao hơn các máy bay hiện có. Việc có trần bay cao hơn nhiều là một trong những đòi hỏi quan trọng nhất của trinh sát cơ thời Chiến tranh Lạnh. Blackbird có thể bay ở độ cao đáng kinh ngạc là 24.400 mét, cao hơn hầu hết các máy bay quân sự ở thời điểm đó.Mật độ không khí vô cùng thấp ở độ cao đó đã giúp nó đạt được tốc độ ấn tượng. Các phi công lái SR-71 phải mặc bộ quần áo chịu áp lực chuyên dụng, giống như bộ đồ vũ trụ mà các phi hành gia mặc, để chịu được áp lực ở độ cao lớn. Các chuyến bay tầm cao cũng cho phép máy bay tránh bị radar phát hiện và tránh được một số loại tên lửa.
Tránh được tên lửa đất đối không
Tốc độ của SR-71 cho phép nó tránh được tên lửa đất đối không của đối phương, nhanh đến mức khi một tên lửa đất đối không có thể theo dõi SR-71 và nhắm mục tiêu thì đã quá muộn để phóng đi. Ngay cả khi tên lửa được phóng đi, thì SR-71 đã ở ngoài tầm bắn rất xa trước khi tên lửa phát nổ.Blackbird được thiết kế với tiết diện radar (RCS) nhỏ, đây là thước đo mức độ một vật thể có thể bị phát hiện bằng radar. RCS của SR-71 chỉ rộng khoảng 10 m², khiến radar đối phương khó phát hiện và theo dõi. Trong các cuộc thử nghiệm radar, SR-71 trông có vẻ nhỏ hơn cả một người cao 1,8 mét.
Một thành tựu kỹ thuật quân sự
SR-71 đã trải qua hoạt động ở Đông Nam Á nhiều hơn là ở Liên Xô, ở đó nó giúp cung cấp thông tin tình báo quan trọng và có một chiếc đã bị trúng đạn trong xung đột. Một vài lần, trình sát cơ này cũng hoạt động chủ yếu ở Na Uy khi đang thám sát các căn cứ hải quân của Liên Xô trên Bán đảo Kola. Blackbird còn được triển khai ở Libya, nơi nó đạt tốc độ lên đến Mach 3,5 (4.287 km/giờ).Ban đầu SR-71 được dự tính cho dừng bay năm 1989, vì các nhà lập pháp cũng như các tướng lĩnh đều cho rằng nó ngày càng lỗi thời trong kỷ nguyên không người lái (UAV), chưa kể chi phí của chương trình ngày một tăng cao, khiến việc tiếp tục dùng SR-71 càng khó biện minh hơn. Song trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở cả Triều Tiên và Trung Đông vào năm 1993, Lầu Năm Góc đã tìm cách kích hoạt lại Blackbird. USAF và NASA lần lượt cho máy bay của họ dừng hoạt động vào năm 1998 và 1999, từ đó thì các vệ tinh chuyên dụng và máy bay không người lái (UAV) đảm nhận vai trò trinh sát.
Quảng cáo
Hai chiếc SR-71A và SR-71B (giữa) tại Căn cứ không quân Edwards, năm 1992.
Ngày nay, SR-71 là một minh chứng cho các thành tựu về kỹ thuật và vẫn giữ nhiều kỷ lục về tốc độ. Những chiếc Blackbird còn lại hiện đã được đưa vào bảo tàng, bao gồm Bảo tàng Không quân Quốc gia và Trung tâm Nghiên cứu Hoạt động bay Armstrong tại Căn cứ Không quân Edwards ở California.
Theo [1], [2].
