Trung Quốc vừa chính thức hợp thức hoá BCI với việc đưa chip cấy não ra ngoài phòng lab

NEO là một thiết bị cỡ đồng xu, được phát triển bởi Neuracle Technology, một startup ở Thượng Hải, phối hợp với các nhà nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh.


Cách tiếp cận của NEO khác so với Neuralink

Về mặt kỹ thuật, NEO được xếp vào nhóm BCI xâm lấn, tức là cần phẫu thuật mở hộp sọ để đặt thiết bị vào. Nhưng cách đặt của NEO khác với nhiều thiết bị khác: tám cảm biến của nó nằm trên màng cứng, lớp mô bảo vệ phía ngoài não, thay vì cắm thẳng vào vỏ não như chip N1 của Neuralink. Tín hiệu não được ghi lại từ đó, truyền ra ngoài qua một thiết bị nhỏ gắn trên hộp sọ, rồi một máy tính sẽ giải mã tín hiệu đó thành lệnh điều khiển một găng tay robot mà bệnh nhân đeo trong suốt quá trình tập luyện.
Mỗi ngày, Dong Hui tập khoảng 2,5 giờ với chiếc găng tay đó. Tuần đầu tiên sau phẫu thuật là giai đoạn chờ vết thương ổn định. Đến ngày thứ chín bắt đầu tập, anh tự nhặt được một quả bóng mà không cần găng tay. Đó thật sự là một khoảnh khắc kỳ diệu.

Điều anh muốn hướng đến không phải là những kỳ tích y học, mà là trở về cuộc sống bình thường với việc tự mặc quần áo, tự ăn, không phải nhờ đến cha mẹ già đang chăm sóc anh hàng ngày.

Từ phòng thí nghiệm ra thị trường và con đường nhanh hơn dự kiến

Tháng 11/2024, Dong Hui là một trong những người đầu tiên ở Trung Quốc được cấy NEO thông qua thử nghiệm lâm sàng. Anh đăng ký tham gia một tháng sau khi xem trên ti-vi một bản tin về một người đàn ông liệt khác ở Trung Quốc, người đã có thể bế cháu gái nhờ công nghệ tương tự. Đó là bằng chứng rõ ràng nhất để Dong Huy quyết định thử.


Đến tháng 3/2026, NEO trở thành thiết bị BCI xâm lấn đầu tiên trên thế giới được phê duyệt để sử dụng thực sự ngoài phạm vi thử nghiệm lâm sàng. Cơ quan phê duyệt là Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc. Đối tượng phù hợp là bệnh nhân từ 18 đến 60 tuổi, liệt tứ chi do chấn thương tủy sống nhưng vẫn còn một phần chức năng ở cánh tay.

Chỉ vài ngày sau khi được phê duyệt, NEO được đưa vào hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia Trung Quốc với một mã định danh riêng, bước đầu tiên để bệnh nhân có thể tiếp cận công nghệ này với chi phí được chia sẻ, thay vì tự trả toàn bộ.

Tốc độ đó không phải ngẫu nhiên. Kể từ tháng 10/2023, Neuracle đã thực hiện 36 thử nghiệm lâm sàng với NEO, trong đó 32 thử nghiệm diễn ra dồn dập trong vài tháng của năm 2025. Và theo Avinash Singh, nhà nghiên cứu BCI tại Đại học Công nghệ Sydney, NEO còn được hưởng lợi từ một lộ trình phê duyệt rút gọn của Trung Quốc. Ở Mỹ, quy trình của FDA thường mất nhiều năm hơn.

Tại sao Trung Quốc về đích trước

Câu trả lời không chỉ là “chính phủ ủng hộ”, dù đó là một yếu tố thực sự quan trọng.

Về mặt kỹ thuật, NEO có lợi thế là thiết kế ít xâm lấn hơn so với Neuralink's N1. Chip của Neuralink cắm trực tiếp vào vỏ não, vốn sẽ cho tín hiệu sắc nét hơn, nhưng đi kèm rủi ro cao hơn về xuất huyết, sẹo thần kinh, và suy giảm tín hiệu theo thời gian. NEO đặt cảm biến trên màng cứng, không xuyên vào mô não, ít rủi ro hơn, vì thế cũng ít rào cản pháp lý hơn.


Trung Quốc đẩy mạnh BCI

Nhưng có một yếu tố ít được nói đến hơn, và mình thấy khá thú vị: văn hóa tiếp nhận công nghệ của người dùng. Meicen Sun, một nhà nghiên cứu chính sách công nghệ tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, chỉ ra rằng ở Mỹ và Tây Âu, ý tưởng cấy thiết bị vào cơ thể người thường kéo theo phản ứng “ick factor”, dạng như cảm giác không thoải mái, thậm chí phản đối. Trong khi đó, bệnh nhân như Dong Hui ở Trung Quốc tiếp nhận công nghệ này với sự nhiệt tình thực sự, chứ không phải vì thiếu thông tin.

Và về mặt chính sách, kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc — được công bố cùng ngày Neuracle nhận được phê duyệt — đặt BCI vào danh sách sáu ngành công nghệ chiến lược quan trọng cho tương lai, bên cạnh điện toán lượng tử, robot nhân hình, và một số lĩnh vực khác.

Đây không phải một cuộc đua đơn giản

Khi NEO được phê duyệt, nhiều tờ báo phương Tây đưa tin theo kiểu "Trung Quốc vượt Mỹ trong cuộc đua chip não." Mình nghĩ framing đó hơi đơn giản hóa vấn đề.



Nick Ramsey, nhà thần kinh học tại Đại học Radboud University Nijmegen ở Hà Lan, lưu ý rằng một "cuộc đua" cần có đích đến, và với BCI, rất khó xác định đích đó là đâu. Còn có nhận xét rằng Mỹ và Trung Quốc thực ra đang chơi theo hai quy tắc khác nhau: Mỹ quan tâm đến việc là người đầu tiên, đạt hiệu năng đỉnh cao nhất. Trung Quốc quan tâm đến việc tiếp cận được nhiều người dùng và triển khai công nghệ ở quy mô xã hội. Xuất sắc và dễ tiếp cận là hai định nghĩa hoàn toàn trái ngược về chiến thắng.

Điều thú vị là dù căng thẳng địa chính trị Mỹ-Trung đang leo thang trong nhiều lĩnh vực công nghệ, neurotechnology lại là một trong những mảng hiếm hoi mà hợp tác vẫn đang diễn ra. Axoft, một công ty Mỹ có trụ sở ở Cambridge, Massachusetts, cho biết họ đang hợp tác với một công ty và một bệnh viện ở Thượng Hải để thử nghiệm thiết bị BCI của mình trên bốn bệnh nhân tại Trung Quốc.

Phía trước

Với Dong Hui, câu chuyện chưa kết thúc. Anh vẫn đang tập luyện mỗi ngày. Mục tiêu anh đặt ra vẫn là những thứ bình thường nhất: tự mặc áo, tự ăn cơm, không cần gọi cha mẹ.

Nhưng ở bức tranh lớn hơn, điều mà các chuyên gia mình đọc đều đồng ý là: đây là lần đầu tiên BCI xâm lấn thực sự rời khỏi phòng lab để trở thành một sản phẩm y tế. Thực tế thì không có tham vọng cấp quốc gia hay bản đồ phối hợp nào tương đương ở nơi nào khác trên thế giới vào lúc này. Và cái vòng lặp đó: bệnh nhân đầu tiên tham gia thử nghiệm vì xem được tin tức trên ti-vi, rồi truyền cảm hứng cho hàng nghìn người khác, thực ra cũng chính là cách Dong Hui bước vào hành trình của mình.