Vệ tinh quân sự Nga áp sát vệ tinh radar gắn với Ukraine, màn "mèo vờn chuột" ở độ cao 550 km

Chiến sự Nga – Ukraine giờ có thêm một màn "mèo vờn chuột" ở độ cao khoảng 550 km. Vệ tinh quân sự Kosmos 2612 của Nga đã nhiều lần đổi quỹ đạo để tiến sát ICEYE-X36, vệ tinh radar thương mại đăng ký tại Mỹ của ICEYE, công ty gốc Phần Lan đang cung cấp ảnh radar cho Ukraine.

Theo nhà thiên văn Marco Langbroek (TU Delft), người chuyên theo dõi vệ tinh, một lần tiếp cận gần đã diễn ra sáng sớm 18/10, có thể vào khoảng 1:35 UTC (8:35 giờ Việt Nam), ở khoảng cách vài trăm mét hoặc gần hơn nhiều. Con số chính xác khó tính vì Kosmos 2612 có vẻ đã điều chỉnh nhẹ ngay quanh thời điểm đó. Dữ liệu quỹ đạo của ICEYE-X36 chưa cho thấy nó bị va chạm, còn nó có hoạt động bình thường hay không thì theo Langbroek "chỉ người dùng mới biết".

Kiểu tiếp cận này gọi là RPO (rendezvous and proximity operations), bình thường dùng để kiểm tra hoặc sửa chữa vệ tinh. Ở đây không có dấu hiệu phía ICEYE đồng ý, nên đây là RPO không có sự đồng thuận.


Độ cao quỹ đạo của ICEYE-X36 (xanh) và Kosmos 2612 (đỏ). Ảnh: Marco Langbroek / SatTrackCam Leiden

Chuỗi điều chỉnh khó mà là trùng hợp

Kosmos 2612 là một trong sáu vệ tinh quân sự Nga phóng từ Plesetsk ngày 16/4/2026. Moscow không công bố nhiệm vụ, thiết bị hay lượng nhiên liệu trên vệ tinh. Theo The Hindu, CSIS và Langbroek:

• Tháng 5: năm trong sáu vệ tinh đốt khá nhiều nhiên liệu để đổi góc nghiêng quỹ đạo từ 97° lên 97,8°, gần với ICEYE-X36. Sau đó mặt phẳng quỹ đạo của chúng trôi dần ra xa.
• 30/9: Kosmos 2612 nâng độ cao khoảng 46 km và chỉnh mặt phẳng quỹ đạo khớp hơn với ICEYE-X36.
• 12, 15 và 16/10: thêm các lần điều chỉnh để đồng bộ độ cao, độ lệch tâm và chu kỳ quỹ đạo.

Langbroek thừa nhận ban đầu ông còn nghi ngờ, nhưng chuỗi điều chỉnh từ 30/9 "rõ ràng được thiết kế" để đưa hai vật thể lại thật gần. Công ty theo dõi không gian LeoLabs nói với Axios rằng đây "có vẻ là một cuộc tiếp cận có chủ đích". Chiều 16/10 (giờ Mỹ), hai vệ tinh chỉ còn cách nhau khoảng 3 dặm (gần 5 km), trong khi một ngày trước đó là hơn 200 dặm.


Chu kỳ quỹ đạo của Kosmos 2612 được chỉnh về gần trùng với ICEYE-X36 giữa tháng 10. Ảnh: Marco Langbroek / SatTrackCam Leiden

Nga có thể đang tính gì

Không ai biết Kosmos 2612 mang theo gì, nên The Hindu chỉ nêu vài khả năng:

• Phô diễn năng lực để gây sức ép, buộc phía Mỹ phải dời ICEYE-X36 đi, tốn nhiên liệu và gián đoạn việc chụp ảnh.
• Gây nhiễu hoặc tạm thời vô hiệu hoá ICEYE-X36, nếu có thiết bị phù hợp.
• Nguy hiểm nhất là tấn công vật lý, hoặc tính sai dẫn tới va chạm ngoài ý muốn, tạo ra mảnh vỡ đe doạ các tàu vũ trụ khác.

Năm 2020, Kosmos 2542 của Nga từng áp sát trong phạm vi 50 km vệ tinh do thám USA 245 của Mỹ. Điểm mới lần này là mục tiêu là vệ tinh thương mại gắn với một cuộc chiến. Clayton Swope của CSIS gọi khoảng cách này là gần như "đuôi chạm đầu".


Hình minh hoạ vệ tinh "bám đuôi", không phải ảnh thật. Ảnh: Bertelsmann Foundation và CSIS

Luật không cấm, các bên chưa lên tiếng

ICEYE-X36 phóng tháng 3/2024, nặng khoảng 90 kg, mang radar khẩu độ tổng hợp (SAR). ICEYE cung cấp dữ liệu cho Ukraine từ năm 2022, và từ tháng 1 năm nay Kyiv được tiếp cận rộng hơn tới đội khoảng 70 vệ tinh của hãng, dù chưa có xác nhận công khai Ukraine dùng chính ICEYE-X36. ICEYE và Bộ Quốc phòng Mỹ đều từ chối bình luận với Axios.

Về pháp lý, không có luật quốc tế nào quy định khoảng cách tối thiểu giữa hai vệ tinh. Hiệp ước Không gian Vũ trụ 1967 chỉ yêu cầu các nước "lưu tâm thích đáng" tới hoạt động của nước khác. Theo Aaron Brynildson, giáo sư luật không gian ở Đại học Mississippi, thông lệ chung là không tiếp cận gần hơn khoảng 6 dặm (gần 10 km).

Mình thấy vụ này đáng theo dõi vì vệ tinh thương mại giờ cũng có thể bị cuốn vào xung đột. Kosmos 2612 sẽ làm gì tiếp thì phải chờ thêm dữ liệu quỹ đạo mới.

Nguồn: The Hindu, SatTrackCam Leiden, Axios, CSIS